Μια πρεσβυωπική παράσταση

«Wolfgang» του Γιάννη Μαυριτσάκη σε σκηνοθεσία Μάριου Μεττή. 

Είναι ένα έργο γεμάτο κραυγαλέα δίπολα: ατομικό–συλλογικό, πολιτισμός–φύση, αγάπη–κακοποίηση, τρυφερότητα–βία, μοναχικότητα–επικοινωνία, αγνότητα–διαφθορά, λατρεία–υποταγή. Η όλη δομή του, αρκετά εύθραυστη ώστε ένα από τα βασικά ζητήματα για τον θεατή να είναι το αν και πότε θα καταρρεύσει, στηρίζεται σ’ έναν ποιητικό διαλογισμό που επιχειρεί να τα γεφυρώσει. Η κατάρρευση δεν επέρχεται, ούτε όμως κάποιου είδους εξύψωση. Η αίσθηση ενός μετέωρου βήματος πάνω από την άβυσσο που δημιουργείται από την πρώτη σκηνή παρέμεινε και μετά την τελευταία. 

Εύστοχη επιλογή, άστοχη εκτέλεση

«Ο Γενικός Γραμματέας» του Ηλία Καπετανάκη σε σκηνοθεσία Βασίλη Νικολαΐδη.

Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι η επιλογή του έργου είναι εύστοχη. Αφενός, προσφέρεις στο κοινό σου ένα χρήσιμο μάθημα ιστορίας της νεοελληνικής δραματουργίας. Αφετέρου κάνεις αναφορά στην ιστορία του ΘΟΚ και του κυπριακού θεάτρου, μιας και το έργο είχε ανέβει πριν από 35 χρόνια από τον Νίκο Χαραλάμπους. Κυριότερο προσόν του «Γενικού Γραμματέα», εντούτοις, είναι οι τόσο έντονες αναλογίες μιας πιπεράτης σάτιρας του τέλους του 19ου αιώνα με τη σημερινή πραγματικότητα.

Η λαχτάρα να υπάρχεις καλλιτεχνικά

«Περιμένοντας τον Γκοντό» από τους Point To, σε σκηνοθεσία Ευαγγελίας Ονουφρίου.

Πολλά έχουν γραφτεί και ειπωθεί αυτές τις μέρες σε σχέση με τις επιχορηγήσεις των ελεύθερων θεάτρων και τη θέση του Θυμέλη στη θεατρική μας ζωή. Όμως κανείς δεν μπορεί να αγγίξει και να ερεθίσει ένα πρόβλημα που αφορά το θέατρο δραστικότερα απ’ ότι το ίδιο το θέατρο. Τρανή απόδειξη είναι η ειδικά αφιερωμένη παράσταση της ομάδας Point To, η παρουσίαση αλλά και η παρακολούθηση της οποίας αποτελεί μια ξεκάθαρη δήλωση προβληματισμού και αλληλεγγύης απέναντι στα ζητήματα που απασχολούν τον θεατρικό κόσμο σήμερα. Από αυτή την άποψη και μόνο, είναι ένα δρώμενο που δεν θα έπρεπε να χάσει κανείς.

Η θρεπτική αξία της αγάπης

«Το γάλα» του Βασίλη Κατσικονούρη, σε σκηνοθεσία Μηνά Τίγκιλη.

Τα 8-9 χρόνια που έχουν παρέλθει από το ανέβασμα του έργου «Το γάλα» από επαγγελματικό θίασο στο νησί θεωρούνται λίγα για τα κυπριακά δεδομένα. Και για τα εγχώρια θεατρικά ήθη θεωρούνται ακόμη λιγότερα, με δεδομένο ότι το πρώτο ανέβασμα, από τον Αχιλλέα Γραμματικόπουλο, στέφθηκε με μεγάλη καλλιτεχνική επιτυχία. Ήταν μια από τις καλύτερες παραγωγές που είχαν παρουσιαστεί στο αοίδιμο Ανοιχτό Θέατρο της Αλεξίας Παπαλαζάρου, το οποίο έπεσε θύμα των νέων πραγματικοτήτων στην καλλιτεχνική μας ζωή.

Απενοχοποιημένο τσαγανό

«Ικέτιδες» από τις Ασώματες Δυνάμεις σε χορογραφία Μάχης Δημητριάδου- Λίνταλ.

Η Μάχη Δημητριάδου είναι άνθρωπος σεμνός και συνάμα τολμηρός, γεγονός που αντικατοπτρίζεται και στη δημιουργική της φύση. Αυτό δεν είναι συνδυασμός που «συγχωρείται» εύκολα στα ενδότερα της καλλιτεχνικής κοινότητας της μακαρίας νήσου, ειδικότερα προς κάποιον που δεν έχει κυπριακή καταγωγή. Τα 12 χρόνια που ζει στο νησί είναι ίσως τα πιο δημιουργικά της πορείας της γι’ αυτό και αποφάσισε να μείνει μόνιμα εκεί που αισθάνεται ότι μπορεί να εκφράζεται καλύτερα.

Κλονισμένη πίστη, υπερβάλλων ζήλος

«Σουρινάμ» του Στέφανου Σταυρίδη στον ΘΟΚ

Ο Στέφανος Σταυρίδης είναι εύφορος λογοτέχνης. Υπηρετεί το είδος εκείνο της γραφής όπου διατηρώντας μια συστηματική και στιβαρή κατασκευή αρέσκεται να σπάζει αφηγηματικές και αισθητικές φόρμες και να διατρέχει διαφορετικά λογοτεχνικά είδη. Φλερτάρει με το παράλογο και το σουρεαλιστικό, μπολιάζοντάς το στην καθημερινότητα με τρόπο που να φαίνεται εντελώς φυσικός, αποκαλύπτοντας πολλαπλά επίπεδα ανάγνωσης και μικρόκοσμους μυστηριώδεις και παράδοξους.

Δριμεία ευθραυστότητα

«Δεσποινίς Τζούλια» του Στρίντμπεργκ στο Θέατρο Λέξη

Είναι δύσκολο να υπολογίσει κανείς πόσες παραγωγές της «Δεσποινίδος Τζούλιας» ανεβαίνουν ανά τον κόσμο, ακόμη και τη στιγμή που πληκτρολογούνται αυτές οι αράδες. Η πρόκληση για κάθε σκηνοθέτη που παίρνει το θάρρος να αναμετρηθεί με μια πολυεπίπεδη λογοτεχνική κατάθεση είναι να βάλει τη δική του σφραγίδα, να επικοινωνήσει με το κοινό τη διαχρονική του δυναμική, σεβόμενος παράλληλα το πνεύμα του συγγραφέα. 

Η μπαλάντα της πλήξης

«Λεόντιος και Λένα» του Γκέοργκ Μπύχνερ σε σκηνοθεσία Πάρι Ερωτοκρίτου

Το «Λεόντιος και Λένα» είναι και παραμένει ένα έργο αινιγματικό. Σαν την ίδια τη σπάνια μεγαλοφυία που το έγραψε. Πολλοί θεωρούν ότι αν ο Γκέοργκ Μπύχνερ δεν αποδημούσε μόλις στα 24 του χρόνια από μια επιδημία τύφου, η ιστορία του ευρωπαϊκού θεάτρου θα είχε γραφτεί διαφορετικά. Ευρυμαθής, με γνωστικό αντικείμενο την ιατρική και τη φιλοσοφία, βρήκε επιστημονικό και πολιτικό καταφύγιο στη Ζυρίχη. Η πνευματική του κατάθεση συνδέθηκε και αντιπαρατέθηκε με τις επιρροές του ρομαντισμού και του γερμανικού ιδεαλισμού, σφυρηλατήθηκε από την επαναστατική ορμή του Διαφωτισμού και των φιλοσοφικών θεωριών του Καντ, του Χέγκελ, του Σοπενχάουερ.

Αντεστραμμένη τρυφερότητα

«Αναισθησία» της Δέσποινας Πυρκεττή στο Θέατρο Σκάλα

Αν η επιφυλακτικότητα των θεατρικών σχημάτων απέναντι στην εγχώρια δραματουργική παραγωγή έχει ως ένα βαθμό ξεπεραστεί, αυτό αποτελεί κατάκτηση της διαδικασίας του προγράμματος PLAY. Έφερε στο προσκήνιο έναν εποικοδομητικό διάλογο σχετικά με την κυπριακή θεατρική γραφή και ώθησε τη δημιουργική της εξέλιξη, αρκετά πριν το Σχέδιο Θυμέλη «αναγκαστεί» να υπερθεματίσει με σοβαρά κίνητρα το ανέβασμα κυπριακών έργων.

Τεστοστερόνη και αδρεναλίνη

«Κωδικός Κόκκινο» από την ομάδα Alpha Square

Ενστικτώδης αποστροφή. Αυτό είναι το συναίσθημα που έχω φυλαγμένο στα τρίσβαθα της σκοτεινής μου ψυχής για οτιδήποτε μιλιταριστικό. Κι ένα παραπάνω για τον ακατάσχετο αμερικανικό μιλιταρισμό, από τους απεχθέστερους στην πλάση. Η σαγήνη για την παγκόσμια στρατιωτική υπεροχή των ΗΠΑ έχει ριζώσει στο εθνικό φαντασιακό των κατοίκων της χώρας. Κι αυτό δεν θα μας απασχολούσε ιδιαίτερα αν ο πολιτιστικός ιμπεριαλισμός που τόσο ευλαβικά προωθεί το Χόλιγουντ δεν καθιστούσε αυτό το «εθνικό φαντασιακό» ανησυχητικά οικείο σε κάθε γωνιά του πλανήτη.

Προσδοκώμενος προβληματισμός

«Το Μικρό Πόνυ» του Πάκο Μπεθέρα από την Ομάδα Persona

Με όσα έχεις ακούσει για μια παράσταση, απ’ τις πληροφορίες και τη γνώση για το θέμα, τον συγγραφέα και τους συντελεστές, πολλές φορές προετοιμάζεις τον εαυτό σου, ηθελημένα ή άθελα, γι’ αυτό που θα δεις. Και αποχωρώντας από το θέατρο αναλογίζεσαι κατά πόσο το αποτέλεσμα υπερέβη τις προσδοκίες ή ήταν κατώτερο, αν κατάφερε να μεταδώσει όσα υποσχόταν. Στην περίπτωση της παράστασης «Το μικρό Πόνι» αισθανόμουν, σχεδόν σαν… να το είχα δει πριν διαβώ την είσοδο του Θεάτρου Δέντρο. Μέχρι και για την αισθητή παρουσία του παιδιού-θύματος ως πορτρέτο στο φόντο είχα πληροφορηθεί, με τον θεατή να παρακολουθεί με τη βοήθεια των πολυμέσων την επίδραση των εξελίξεων στην ψυχική του κατάσταση. 

Μια λυρική φασαρία

«Ρα...Πατσια...Ου» του Άντη Σκορδή

«Δεν είναι ανάγκη να το ονομάσεις ‘μουσική’ αν σε σοκάρει ο όρος» έλεγε ο Τζον Κέιτζ. Το συγκεκριμένο απόφθεγμα του πρωτοπόρου στοχαστή της μουσικής θα μπορούσε να ταιριάξει ως απάντηση σε όσους ενδεχομένως κοιτάζονταν με απορία και δυσπιστία παρακολουθώντας την παράσταση «Ρα...Πατσια...Ου» που έριξε την αυλαία του Φετινού Φεστιβάλ Κύπρια. Είναι αλήθεια ότι το να ανεβάζει ένας βραβευμένος, καλλιτεχνικά «ελευθεριάζων» Κύπριος συνθέτης μια σύγχρονη μορφή όπερας με το λιμπρέτο στην κυπριακή διάλεκτο δεν είναι κάτι που ζούμε καθημερινά. Και σίγουρα η ένταξη στο πρόγραμμα του κρατικού πολιτιστικού φεστιβάλ απαιτεί γενναιότητα εκ μέρους των διοργανωτών.

Ο Λόρκα ολοζώντανος

«Σκοτεινή πέτρα» του Αλμπέρτο Κονεχέρο.

Η υπόθεση έχει ως εξής: Κατά τη διάρκεια του ισπανικού εμφυλίου, σ’ έναν νεαρότατο φαλαγγίτη του Φράνκο, άπειρο, άγουρο, αγχωμένο, αβάπτιστο στο πυρ, ανατίθεται το καθήκον της φρούρησης ενός επώνυμου αιχμαλώτου, του Ραφαέλ Ροδρίγεθ Ραπούν. Ο σύντροφος και γραμματέας του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα έχει ήδη αποδεχτεί την εκτέλεσή του και στόχος του πλέον είναι να πείσει τον νεαρό να συμβάλει τουλάχιστον στη διάσωση κάποιων χειρογράφων του μεγάλου ποιητή, ώστε να μην τα στερηθούν οι επόμενες γενιές.

Τελεσφόρα αυθαιρεσία

Αντιγόνη σε σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθινού.

«Δεν γεννήθηκα για να μισώ, αλλά για ν’ αγαπώ». -«Ε, α-γαπήσου τότε…» Η πρόσδοση κωμικής νότας σε μια από τις πιο γνωστές στιχομυθίες μεταξύ Αντιγόνης και Κρέοντα είναι χαρακτηριστική της ματιάς του Στάθη Λιβαθινού πάνω στο σπουδαιότερο ίσως σωζόμενο κείμενο του αρχαίου ελληνικού δραματολογίου. Η πολυσυζητημένη τριπλή συνεργασία των κρατικών θεάτρων Ελλάδας και Κύπρου πάνω στην Αντιγόνη είναι μια παράσταση τολμηρή όσο και βατή, καθώς παρακολουθείται ευχάριστα αλλά και με δέος από το ευρύ κοινό: όχι μόνο από τους «μυημένους» στο αρχαίο δράμα και χωρίς ηλικιακούς περιορισμούς.

Εγκαταλελειμμένοι χρόνοι

«A City Seeking its Bodies» της Αλεξάνδρας Βάγιερσταλλ.

Υπάρχει μια μαγική στιγμή στη διαδικασία της θέασης όπου συνειδητοποιείς ότι το (εν προκειμένω παραστατικό) έργο τέχνης κατακτά την αυτονομία του, αποκτά παλμό κι αρχίζει να αναπνέει χωριστά από τον δημιουργό του. Το νιώθεις να χτυπά στον ρυθμό της καρδιάς σου, να γίνεται δικό σου. Αυτή η απόκλιση της νοητικής διεργασίας του πλάστη προς τα ενδότερα του θεατή, η μετουσίωση της πνευματικής και συναισθηματικής ύλης, είναι το απόλυτο ζητούμενο στην τέχνη –πέρα ακόμη και από την αισθητική αρτιότητα. 

Μετα-ειρωνικός Δον Τζιοβάνι

Συμπαραγωγή CEFAC Parma Opera Organization- 

Συμφωνικής Ορχήστρας Κύπρου.

Ευτυχώς, το ενδεχόμενο κατάργησης του Φεστιβάλ Όπερας φαίνεται πλέον να έχει απομακρυνθεί με τους διοργανωτές να πατούν πιο γερά στα πόδια τους και το κοινό να αποδέχεται τη στροφή που συντελείται τα τελευταία χρόνια προς πιο λιτές, χαμηλότονες και φθηνές παραγωγές. Γεμάτες και τις τρεις ημέρες ήταν οι λυόμενες κερκίδες στην Πλατεία του Κάστρου. Οι θεατές δεν πτοήθηκαν από τον αέρα και την υγρασία που απειλούσαν από τεχνικής απόψεως το αποτέλεσμα και χειροκρότησαν θερμά.

Απ’ τον πηλό έπλασε λουλούδι

Πλούτος του Αριστοφάνη από την ομάδα Φτωχολογιά.

© Κωνσταντίνος Λάρκος. 

Η ιστορία του κυπριακού θεάτρου θα γράψει ότι μια παράσταση που στήθηκε κυριολεκτικά την υστάτη, με καίριες αναποδιές, με προϋπολογισμό στα όρια της ξεφτίλας, μια παράσταση που αποτέλεσε το σκηνοθετικό ντεμπούτο ενός υπεράνω υποψίας θρασύτατου νεαρού ηθοποιού ξελάσπωσε κοτζάμ Διεθνές Φεστιβάλ Αρχαίου Δράματος. Στου οποίου το πρόγραμμα, μάλιστα, μπήκε ως επιλαχούσα. Και δεν είναι μόνο ότι έδωσε δυναμική σ’ ένα φεστιβάλ που δεν διένυε και την καλύτερη χρονιά του, ούτε ότι κέρδισε τις εντυπώσεις κι έγινε επίκεντρο των συζητήσεων για το καλλιτεχνικό μας καλοκαίρι. Είναι και ότι πέτυχε κάτι πιο σπουδαίο: να ανανεώσει τη σχέση του θεατρόφιλου κοινού της Κύπρου με το αριστοφανικό πνεύμα. Μια σχέση που μάλλον είχε κλονιστεί τα τελευταία χρόνια.

Η τέχνη της ψυχής

15o Διεθνές Φεστιβάλ Ταινιών Κινουμένων Σχεδίων Υπαίθρου.

Η λατινική λέξη «anima» συνδέεται με την ελληνική λέξη «άνεμος», σημαίνει την ανάσα, την πνοή και περικλείει την έννοια της ψυχής. Από αυτή προέρχεται η λέξη «animatio», δηλαδή εμψύχωση, αλλά και η λέξη «animatus», εμπνευσμένος. Στις λέξεις αυτές έχει τις ρίζες της η διεθνής πλέον λέξη animation, που αποδίδεται στην τέχνη του κινούμενου σχεδίου. Αυτή την εύλογη ετυμολογική απόσταση θα πρέπει να διήνυσαν όσοι, στην Ελλάδα κυρίως, αρέσκονται να αποκαλούν και επίσημα τα τελευταία χρόνια «τέχνη της εμψύχωσης», το να εμφυσάς ζωή σε άψυχα σκίτσα, με χαρακτήρες και εικόνες που δεν περιορίζονται από φυσικούς νόμους, γεγονός που προσφέρει άπλετη αφηγηματική ελευθερία.

Αδικαίωτος οίστρος

Θεσμοφοριάζουσες του Αριστοφάνη από την ΕΘΑΛ.

Ήταν από τις περιπτώσεις που πηγαίνεις στο θέατρο θετικά προδιατεθειμένος –κάτι αόριστο σου υπόσχεται ότι θα δεις κάτι όμορφο. Αισθανόμουν μάλιστα ότι το προαίσθημα αυτό κυριαρχούσε και ανάμεσα στους συνθεατές μου. Δυστυχώς, δεν δικαιώθηκε. Οι Θεσμοφοριάζουσες της ΕΘΑΛ είναι μια παράσταση με ενδιαφέροντα επιμέρους στοιχεία κι επειδή απεχθάνομαι να ισοπεδώνω κοπιώδη καλλιτεχνικά πονήματα θα ξεκινήσω αυτό το σημείωμα σημειώνοντας ότι υπήρξαν αρκετές στιγμές που έπιασα τον εαυτό μου να την απολαμβάνει. Άσχετα αν αυτό αντιστράφηκε στο τέλος, όταν μπορούσα πλέον να συνδιαλεχθώ με το συνολικό αποτέλεσμα.

Γερμανικό φιλότιμο

«Αγαμέμνων, Χοηφόροι» από το Θέατρο του Κρέφελντ και Μενχενγκλάντμπαχ. © Ματίας Στούτε. 

Ο Γερμανός σκηνοθέτης Ματίας Γκερτ ανδρώθηκε στην Schaubühne κι είναι πνευματικό τέκνο του Πέτερ Στάιν. Συγκεκριμένα, βαπτίστηκε καλλιτεχνικά στην κολυμβήθρα μιας από τις θρυλικότερες παραστάσεις αρχαίας τραγωδίας, της εννιάωρης Ορέστειας του Στάιν, από τα σπουδαιότερα θεατρικά γεγονότα στον κόσμο τη δεκαετία του ’80. Στα 25 του ταξίδεψε με ωτοστόπ από το Βερολίνο για να παρακολουθήσει στο αμφιθέατρο της Όστιας την παράσταση που θα του άλλαζε τη ζωή και την οπτική πάνω στο θέατρο.

Βασταχτή ελαφρότητα

«Η κόρη μου η σοσιαλίστρια» του Αλ. Σακελλάριου 

στον ΘΟΚ.

Ομολογώ ότι ανήκω σ’ αυτούς που στο άκουσμα της απόφασης του ΘΟΚ να ανεβάσει το καλοκαίρι το «Η κόρη μου η σοσιαλίστρια» όχι απλώς κουμπώθηκαν, αλλά έβγαλαν κι αγκάθια σαν σκαντζόχοιροι. Από πλευράς μου, η ένσταση δεν αφορά το δικαίωμα του οργανισμού να επενδύει σε «ελαφρές» παραγωγές που μόνο στόχο έχουν τη διασκέδαση του ευρέως κοινού, ευρύτερου από αυτό που συνήθως επισκέπτεται τα θέατρα. Ως επιχορηγούμενος ημικρατικός οργανισμός, ο ΘΟΚ δεν είναι τοτέμ, ούτε πνευματικό χωράφι των σκληροπυρηνικών υπερασπιστών του «ποιοτικού θεάτρου». 

Γόνιμο θράσος

«Ένα Αλπούμ Ιστορίες» του Αντώνη Γεωργίου σε σκηνοθεσία Μάριου Κακουλλή.

Είναι άγνοια κινδύνου, θράσος ή δημιουργική τόλμη αυτό που διακατέχει τον Μάριο Κακουλλή; Αυτό που ωρίμασε τόσο πρόωρα και αχαλίνωτα τον πειραματικό και πρωτοπόρο σκηνοθέτη μέσα του; Άγνωστο είναι αν θέλει ή αν μπορεί να βάλει χαλινάρι, ωστόσο δεν μπορούμε να μην αναγνωρίσουμε ότι έχει βάλει την υπογραφή του σε δουλειές με υψηλότατο δείκτη δυσκολίας, που είχαν νεύρο και φαντασία, εναλλακτικό και σύγχρονο πνεύμα, ορμή, δόσιμο και μια ιδιαίτερη αισθητική. Μάλιστα, το πληθωρικό αποτέλεσμα προκαλούσε μια ανεξήγητη συγκατάβαση απέναντι στις αναπόφευκτες ατέλειες, αφέλειες, προχειρότητες ή αστοχίες, οι οποίες έμοιαζαν σχεδόν… χαριτωμένες.

Τα στοιχειά των μεταλλείων

Μαρίνα Μπάρσι Χάνερ & Ίσιλ Σολ Βιλ (Πουέρτο Ρίκο & Καταλονία). 

© Σκεύη Λαού.

Το στοιχείο της έκπληξης αποτελεί βασικό συστατικό του συνεχώς αναπτυσσόμενου και στην Κύπρο καλλιτεχνικού είδους του performance art. Και μέρος αυτής της έκπληξης είναι κάθε φορά ο χώρος που επιλέγεται για να επιτελεστεί η καλλιτεχνική δράση: η τέχνη αυτή είναι ο ορισμός του site specific. Το Διεθνές Φεστιβάλ Performance Art ολοκλήρωσε αισίως την 4η έκδοσή του και θεωρείται πλέον θεσμός και μάλιστα παγκόσμιας εμβέλειας.

Παντόφλα με νόημα

«Σκάσε ή Η χαμένη παντόφλα του Μανώλη Καρέλη» από τη θεατρική ομάδα Παράσιτα.

Έχει ουσία και νόημα ένα θεατρικό έργο ο ήρωας του οποίου βρίσκεται από την πρώτη στιγμή σε μια οφθαλμοφανώς καταδικασμένη προσπάθεια αναζήτησης ουσίας και νοήματος στη μίζερη ζωή του; Μα, και βέβαια έχει! Το νόημα είναι… η παντόφλα. Μια χαμένη παντόφλα, για την ακρίβεια. Σαν αυτή που αναζητεί –ίσως όχι όσο θερμά όσο θα περίμενε κανείς για κάτι τόσο σημαντικό- ο ήρωας του έργου της Χριστίνας Σαμπανίκου, «Σκάσε ή Η χαμένη παντόφλα του Μανώλη Καρέλη».

Ενθουσιασμός για την αδιαφορία

«Οι ράγες πίσω μου» του Χάρη Ρώμα στο Θέατρο Διόνυσος.

Είτε συμπαθεί κάποιος τον Χάρη Ρώμα, είτε όχι, είναι εύκολο –κι εύλογο- να πέσει στην παγίδα της προκατάληψης, να αντιμετωπίσει με καχυποψία ένα θεατρικό του έργο. Το έχει παραδεχτεί κι ο ίδιος, άλλωστε, ότι λίγο- πολύ θεωρείται μέρος του κατεστημένου της καλλιτεχνικής και κοινωνικής ζωής που έλαμψε τη «χρυσή εποχή» της ελληνικής τηλεόρασης και συνεπώς ήταν πολύ δύσκολο να τον αποδεχτεί, έστω και παροδικά, ένα άλλο «κατεστημένο», πιο μικρό αλλά και πιο συμπαγές: αυτό του θεάτρου.

Παραβολικός ρεαλισμός

 «Νυχταλούδα» του Ευριπίδη Δίκαιου.

Ένα θέατρο που να αφορά σε μήκος, πλάτος, ύψος το κοινό στο οποίο παρουσιάζεται, το κοινό της Κύπρου. Σ’ αυτό το θέατρο έχει ταχθεί ο Ευριπίδης Δίκαιος και μετά από μια σειρά από σκηνοθεσίες έργων άλλων Κυπρίων συγγραφέων και αξιοσημείωτες απόπειρες μεταφοράς αγγλόφωνων κειμένων στην κυπριακή διάλεκτο, νομοτελειακά έφτασε κι η ώρα που θα ανέβαζε το δικό του, προσωπικό έργο. Πολλοί άνθρωποι έχουν μια ιδέα, λιγότεροι τολμούν να επιχειρήσουν να την υλοποιήσουν κι ακόμη λιγότεροι την ακολουθούν και καταφέρνουν να τη φέρουν εις πέρας χωρίς παρεκκλίσεις. Δεν αισθάνομαι ότι ο Δίκαιος ανήκει στους τελευταίους, προτιμά να δοκιμάζει τις δυνάμεις του και να πειραματίζεται ακολουθώντας την πορεία της εξέλιξης αυτής της ιδέας.

Πρώτα η αγάπη

«Love and Information» της Κ. Τσόρτσιλ από την ομάδα Open Arts.

Πηγαίνεις θέατρο και για να βρεις μια καλή αφορμή να απαλλαγείς για 1-2 ώρες από εκείνον τον ηλεκτρονικό διάολο που έχει φυτρώσει στο χέρι σου και ξελογιάζει την προσοχή σου. Ωστόσο, αν επιλέξεις να δεις την παράσταση της θεατρικής ομάδας Open Arts με το έργο Κάριλ Τσόρτσιλ «Love and Information» κατά κάποιο περίεργο τρόπο θα είναι σαν να συνεχίζεις να το κρατάς στο χέρι.

Γελάστε, μην ντρέπεστε

                             «Killer Joe» του Τρέισι Λετς στο Θέατρο Ένα.

Το «Killer Joe» είναι ένα καλό έργο. Όχι μόνο επειδή είναι πνευματώδες και ευχάριστο στη θέαση, ούτε επειδή είναι αριστοτεχνικά στημένο από τον συγγραφέα του, Τρέισι Λετς. Aλλά κι επειδή γύρω από τον κεντρικό του πυρήνα διαθέτει πολλαπλά επίπεδα ανάγνωσης. Είναι μια σάτιρα για τα απόνερα Αμερικανικού Ονείρου, αλλά παράλληλα κι ένα καυστικό σχόλιο πάνω στην αδυναμία επικοινωνίας, την αποτυχία του ανθρώπου να εξασφαλίσει λειτουργικούς κώδικες συμβίωσης και αρμονικής συνύπαρξης με τους υπόλοιπους του είδους του· ακόμη και με τους στενούς συγγενείς του.

Το τέρας μέσα μας

«Lebensraum» του Θανάση Τριαρίδη. 

Φωτογραφία: © Παναγιώτης Πασχαλίδης.

Ο Θανάσης Τριαρίδης είναι ένα ιδιάζον λογοτεχνικό φαινόμενο, ρυθμισμένο να κινείται παράλληλα και σε απόσταση με τις επικρατούσες τάσεις και συμβάσεις· είναι μια κατηγορία μόνος του. Βιβλία του, όπως τα λυρικά βλάσφημα «Μελένια Λεμόνια», δύνανται να σε αλλάξουν ως αναγνώστη. Έτσι και τα θεατρικά του έργα σε αλλάζουν ως θεατή. Το «Lebensraum» είναι μια παράσταση που φεύγοντας, λαχανιασμένος, την κουβαλάς μαζί σου σαν ένα μόνιμο βάρος.

Διδακτική χειραγώγηση

«Η εξαίρεση και ο κανόνας» του Μπέρτολντ Μπρεχτ στην ΕΘΑΛ.

Εκτιμώ ότι το ανέβασμα του έργου «Η εξαίρεση και ο κανόνας» από πλευράς της ΕΘΑΛ είναι μια ιδανική ρεπερτοριακή επιλογή. Ο ένας λόγος είναι ότι έπρεπε τουλάχιστον κάποιο από τα επιχορηγούμενα επαγγελματικά θέατρα να ανεβάσει Μπρεχτ στη σεζόν που συμπίπτει με τη «στρογγυλή» επέτειο, τα 60χρονα από τον θάνατο της σπουδαιότερης ίσως θεατρικής ιδιοφυίας του 20ού αιώνα. Ο άλλος λόγος συνδέεται με την αίσθηση ότι γενικά έχει αραιώσει το ανέβασμα κλασικών έργων ανάμεσα στις δεκάδες θεατρικές παραγωγές που έχουν κατακλύσει το καλεντάρι μας. Κακώς. Ο τρίτος, όμως, και σημαντικότερος λόγος έχει να κάνει με την επιλογή του συγκεκριμένου έργου, το οποίο συγκαταλέγεται στα λεγόμενα «διδακτικά έργα» (Lehrstücke) του.

Γριφώδης ευληπτότητα

«Καραγκιόζης» της Λένας Κιτσοπούλου από την ομάδα Alpha Square.

Στην επόμενη συνεργασία τους μετά την επιτυχημένη «Σταχτοπούτα», ο Ανδρέας Αραούζος κι ο Ηρόδοτος Μιλτιάδους συνεργάζονται για μια σκηνική μεταφορά του Καραγκιόζη. Αυτή τη φορά όμως μην πάρετε τα παιδιά σας, δεν πρόκειται για έναν συνηθισμένο Καραγκιόζη· υπάρχει ο καθοριστικός παράγοντας που ονομάζεται «Λένα Κιτσοπούλου». Μιλάμε για μια περίπτωση ελευθερόφρονος γραφίδας, αυθαδώς επιπόλαιας κι ατιθάσευτης σαν άγριο άτι. Επίσης, ακραίας και γριφώδους, αλλά και γητευτικά άμεσης και εύληπτης.

Τις πταίει;

«Το γλυκό πουλί της νιότης» του Τ. Ουίλιαμς στον ΘΟΚ.

Αίσθηση προκάλεσε η σφοδρότητα με την οποία η Άντζελα Μπρούσκου είχε τοποθετηθεί στο θέμα που ανέκυψε με τον Γιαν Φαμπρ. Καταδέχτηκε να κατέβει, μάλιστα, στο επίπεδο της απέραντης μάζας των «δικαστών- οδοστρωτήρων» του διαδικτύου και του καναπέ, οι περισσότεροι εκ των οποίων αγνοούν και την ορθογραφία της λέξεως «Πολιτισμός», κρίνοντας μια καλλιτεχνική πορεία 30 ετών από ένα απομονωμένο απόσπασμα και ανάγοντας σε κορυφαίο trend στην Ελλάδα τα «παλλόμενα πέη». 

Ωφέλιμη υποκειμενικότητα

«Τζεμαλιγιέ» της Ομάδας Σόλο για Τρεις.

Εκτιμώ ότι θα πρόσφερε απείρως περισσότερα στην κατάκτηση της πολιτικής ωριμότητας από τους μελλοντικούς ενεργούς πολίτες αυτής της χώρας η παρουσίαση στα σχολεία μιας παράστασης όπως η «Τζεμαλιγιέ» της Ομάδας Σόλο για Τρεις, απ’ ότι π.χ. τα πανηγυρικά εθνοκαπηλικά λιβανίσματα που συνηθίζονται κατά τις επετείους, με την εμπλοκή και των ανύποπτων και εύπλαστων σχολαριόπαιδων.

Το «αυτογκόλ» δεν στοίχισε

Στιγμιότυπο από την παράσταση «Frontears». Φωτογραφία: © Χρίστος Αβρααμίδης.

Ανάμεσα στα πολλά ελαττώματα που ταλανίζουν τους χειριστές των σκουριασμένων γραναζιών της πολιτιστικής πολιτικής -και μαζί τους φυσικά και το ίδιο το αντικείμενό τους- πρέπει να είναι και οι τάσεις αυτοκαταστροφής. Δεν εξηγείται αλλιώς η απόφαση των Πολιτιστικών Υπηρεσιών να δημοσιοποιήσει σαν κεραυνό εν αιθρία, μαζί με την ανακοίνωση των έργων που είχαν επιλεγεί για τη φετινή 16η Πλατφόρμα Σύγχρονου Χορού, τις παρατηρήσεις της… ανικανοποίητης Επιτροπής Αξιολόγησης για «έλλειψη πρωτοτυπίας και καινοτομίας» στις προτάσεις σε σχέση με προηγούμενα χρόνια.

Μια παρένθεση στη μοναξιά

«Επικίνδυνο παιχνίδι» του Ουίλιαμ Γκίμπσον στο Μουσείο Ζαμπέλα.

Η ενασχόληση μ’ ένα φαινομενικά «ακίνδυνο» έργο εκλήφθηκε από τον Αστέρη Πελτέκη και την Κρίστη Παπαδοπούλου ως ένα «επικίνδυνο παιχνίδι». Και δεν υπήρχε περίπτωση αυτή η παράσταση να βλέπεται αν δεν υπήρχαν στη σκηνή δύο χαρισματικοί ηθοποιοί, απόλυτα συγκεντρωμένοι και ταγμένοι στο στόχο και επιδέξιοι στη μεταχείριση των λεπτών κλωστών που την υφαίνουν περιμετρικά και εσωτερικά.

Μια εύθυμη τραγωδία

«Της οικείας ημών εμπιπραμένης» του Κώστα Μαννούρη.

Θεωρώ τον Κώστα Μαννούρη κεφάλαιο για το κυπριακό θέατρο κι είμαστε μάλλον τυχεροί που παραμελεί το αντικείμενο των σπουδών του, τη βιολογία και τη φιλοσοφία της επιστήμης, προκειμένου να ικανοποιήσει τη… βιολογική του ανάγκη για λογοτεχνική δημιουργία. Η γραφή του έχει τα χαρακτηριστικά του λογοτέχνη- Ρομπέν των Δασών: σπλαχνικός προστάτης και συνοδοιπόρος των «υπαρξιακά αδικημένων» και ταυτόχρονα σαρκαστικός εχθρός της σκληρόκαρδης πραγματικότητας.

Λυρικός πραγματισμός

«Το Σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα», Point Το & Θέατρο ΚΡΑΜΑ.

Αυτό το σπίτι χτίστηκε με συμπαγή υλικά· με τιμιότητα, ειλικρίνεια, πάθος, πείσμα και –το σημαντικότερο- μια επίγνωση δυνατοτήτων που αναγόταν σ’ ένα είδος «λυρικού πραγματισμού». Γι’ αυτό και άντεξε σε αντίξοες συνθήκες, κάτω από απειλητικά σύννεφα καλλιτεχνικής αμφισβήτησης και οικονομικής στενότητας. Γι’ αυτό ξεπέρασε όλα τα «αντιεμπορικά» του χαρακτηριστικά και αγκαλιάστηκε με θέρμη από το κοινό.

Σαν να βλέπεις έναν πίνακα

Αθέατη όψη» της Alpha Square.

Πώς καταλαβαίνεις ότι έχεις πραγματικά απολαύσει μια παράσταση; Όταν τελειώνει, το χειροκρότημα σβήνει, ανάβουν τα φώτα κι εσύ αισθάνεσαι την ανάγκη να μιλήσεις με τον διπλανό σου, τη σύντροφό σου, τους φίλους σου ή έναν περαστικό στο δρόμο για τα ζητήματα που άφησε να στροβιλίζονται στο μυαλό σου. Πέρασαν έξι χρόνια κι ακόμη θυμάμαι π.χ. τα «χαστούκια» που είχα φάει παρακολουθώντας ένα άλλο έργο του Ντόναλντ Μάργκιουλις, το «Δείπνο με φίλους» στο Θέατρο Διόνυσος. Όπως και τώρα με την «Αθέατη όψη» της Alpha Square, αποτελούν χαρακτηριστικές περιπτώσεις σφιχτοδεμένων κι ελκυστικών έργων που πέφτουν σε καλά σκηνοθετικά χέρια. Τότε ήταν η Αλίκη Δανέζη, τώρα ο Βαρνάβας Κυριαζής.

Σύνθετη απλότητα

«Ανάμισης ντενεκές» του Γιάννη Μακριδάκη.

Από την αρχαία τραγωδία, μέχρι την παράδοση, την κλασική και σύγχρονη λογοτεχνία, το θέατρο, τον κινηματογράφο αλλά και το τραγούδι η ηρωοποίηση ενός φονιά αποτελεί δημοφιλές αφηγηματικό θέμα. Ο Ντοστογέφσκι δεν πρωτοτυπούσε όταν σκαρφιζόταν τον Ρασκόλνικοφ, που εγκλημάτησε και τιμωρήθηκε, ούτε ο Σέρτζιο Λεόνε όταν οπτικοποιούσε περίπλοκους καουμπόηδες με ιδιαίτερο κώδικα τιμής, ή εγγύτερα, ο Γκάτσος και ο Χατζιδάκης όταν μας σύστηναν τον «Γιάννη τον φονιά» κι ο Σαββόπουλος όταν έγραφε το μακρύ ζεϊμπέκικο για τον Νίκο Κοεμτζή.

Ο Σόλνες του Φάινς

Ο Ρέιφ Φάινς (Χάλβαρντ Σόλνες) και η Σάρα Σνουκ (Χίλντε Βάνγκελ) στο «The Master Builder» του Ίψεν στο Old Vic.

Έχει ένα σπουδαίο βιογραφικό και απολαμβάνει τις ευλογίες του προκατόχου του, Κέβιν Σπέισι. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι ο νέος καλλιτεχνικός διευθυντής του Old Vic, Μάθιου Γουόρτσας, έχει την πολυτέλεια να παίρνει μεγάλα ρίσκα. Ειδικότερα στις παραγωγές που σκηνοθετεί ο ίδιος. Ρεπερτοριακά, η επιλογή ενός διαχρονικού αριστουργήματος του Ίψεν, όπως ο «Αρχιμάστορας Σόλνες», με τον σπουδαίο και αναγνωρίσιμο Ρέιφ Φάινς στον πρωταγωνιστικό ρόλο, δείχνει να κινείται στις στιβαρές ράγες που έθεσε ο καθόλα επιτυχημένος Αμερικανός προκάτοχός του, ο οποίος τιμήθηκε μέχρι και με Βραβείο Ολίβιε για την προσφορά του στην ανανεωτική πορεία του ιστορικού θεάτρου του κεντρικού Λονδίνου.

Ο Πλάτωνας δεν κρατούσε μαγνητοφωνάκι

Πλάτωνα, Απολογία Σωκράτη από το ΚΘΒΕ.

Λίγο πριν αρχίσει, άκουγα (ήθελα- δεν ήθελα) μια κοντινή συνθεατή να εξιστορεί φωναχτά στη διπλανή της ένα περιστατικό από την εποχή που σπούδαζε στο εξωτερικό: αρχαιοελληνολάτρης καθηγητής της επεσήμανε πόσο τυχερή είναι που μιλάει ελληνικά κι άρα «μπορεί να διαβάσει Πλάτωνα και Αριστοτέλη στο αυθεντικό κείμενο». Ακολούθησε αυτοσαρκαστικό γέλιο.

Ένα βήμα που θα μπορούσε να είναι άλμα

«Παραμύθι για δύο» από την ομάδα Σκηνή 8.

Υπάρχει μια χλιαρή αίσθηση ότι το θεατρικό τοπίο στην Κύπρο, ειδικότερα σε ό,τι αφορά το ελεύθερο θέατρο, τείνει να αλλάξει. Δεν επήλθε και καμιά κοσμογονία, βέβαια, αλλά ένας συνδυασμός παραγόντων που αφορούν την οικονομική κρίση, τις κοινωνικές ανάγκες, τον εμπλουτισμό του καλλιτεχνικού δυναμικού και τα νέα δεδομένα που προέκυψαν στο πλαίσιο επιχορηγήσεων, έχει επιφέρει μια ρευστότητα, μια μετατόπιση προτεραιοτήτων, έναν διαφορετικό αέρα. Κάποιες βεβαιότητες φαίνεται ότι μας έχουν εγκαταλείψει και φαινομενικά η τράπουλα μοιάζει να ξαναμοιράζεται. 

Ο έρωτας ως πόλεμος φθοράς

Όντας θηλυκού γένους, μια παράσταση δεν αρκεί να είναι αλλά και να φαίνεται τίμια. Και η παράσταση με τους «Δαίμονες» του Λαρς Νορέν που ανεβάζει το Θέατρο Διόνυσος βγάζει μάτι. Ένα έργο κάτι παραπάνω από απαιτητικό, σωματικά και πνευματικά, στα γνωστά κυπριακά ασφυκτικά χρονοδιαγράμματα, να παρουσιάζεται σ’ ένα κοινό παραδοσιακά αψυχολόγητο. Οι λόγοι που θεωρώ τη συγκεκριμένη πρόταση από τις σπουδαιότερες των τελευταίων ετών είναι σύνθετοι, όμως ο σημαντικότερος έχει να κάνει με την επίδραση σε προσωπικό επίπεδο· ένιωθα ότι κόλλησε πάνω μου, ότι την πήρα μαζί μου.

Πέτυχε στον λυρισμό, όχι στον αισθησιασμό

Δεν είμαι εξ ορισμού αρνητικός στο «πείραγμα» κλασικών έργων. Στις αναδομήσεις, τις ανασυνθέσεις, τις διασκευές, τους πειραματισμούς, τις σύγχρονες αναγνώσεις και ερμηνείες, γενικά το άλλαγμα των φώτων, άμα λάχει. Αρκεί, βέβαια, το τελικό αποτέλεσμα να βγάζει νόημα, να δικαιολογεί το θάρρος του δημιουργού και τη «φασαρία» στην οποία υπεβλήθησαν οι συντελεστές, να διασφαλίζει μια υποφερτή αισθητική αυτονομία.