Παραβολικός ρεαλισμός

 «Νυχταλούδα» του Ευριπίδη Δίκαιου.

Ένα θέατρο που να αφορά σε μήκος, πλάτος, ύψος το κοινό στο οποίο παρουσιάζεται, το κοινό της Κύπρου. Σ’ αυτό το θέατρο έχει ταχθεί ο Ευριπίδης Δίκαιος και μετά από μια σειρά από σκηνοθεσίες έργων άλλων Κυπρίων συγγραφέων και αξιοσημείωτες απόπειρες μεταφοράς αγγλόφωνων κειμένων στην κυπριακή διάλεκτο, νομοτελειακά έφτασε κι η ώρα που θα ανέβαζε το δικό του, προσωπικό έργο. Πολλοί άνθρωποι έχουν μια ιδέα, λιγότεροι τολμούν να επιχειρήσουν να την υλοποιήσουν κι ακόμη λιγότεροι την ακολουθούν και καταφέρνουν να τη φέρουν εις πέρας χωρίς παρεκκλίσεις. Δεν αισθάνομαι ότι ο Δίκαιος ανήκει στους τελευταίους, προτιμά να δοκιμάζει τις δυνάμεις του και να πειραματίζεται ακολουθώντας την πορεία της εξέλιξης αυτής της ιδέας.


Αν δεν κάνω λάθος, η ιδιαιτερότητα της «Νυχταλούδας» έγκειται στο ότι είναι το μοναδικό έργο του γόνιμου προγράμματος ενίσχυσης της εγχώριας θεατρικής γραφής PLAY που ανεβαίνει σε σκηνοθεσία του ίδιου του συγγραφέα του. Αυτή η ιδιαιτερότητα έχει τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά της. Το κύριο μειονέκτημα είναι ότι ο ίδιος ενδεχομένως να δυσκολευόταν να ανιχνεύσει με το ίδιο καθαρό μάτι τυχόν αδυναμίες του κειμένου που θα κρίνονταν και θα διορθώνονταν κατά τη διαδικασία της πρόβας. Πάντοτε είναι χρήσιμη μια αποστασιοποίηση.

Το ζήτημα της οικειότητας με μια γλώσσα, της επικοινωνίας σε ένα ιδιόμορφο γλωσσικό περιβάλλον όπου ο προφορικός, με τον επίσημο και τον γραπτό λόγο διαφέρουν σημαντικά, αποτελεί το κυρίως θέμα του έργου. Η δουλειά αυτή είναι μια ξεκάθαρη μελέτη πάνω στο ζήτημα της γλώσσας και της επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων στις σύγχρονες κοινωνίες, όμως σαφώς και εξωτερικεύεται η έντονη τάση του συγγραφέα να υπερασπιστεί την κυπριακή διάλεκτο. Εκτός από πεισματάρης δημιουργός, με χάρισμα και πάθος για το θέατρο, ο Δίκαιος είναι ο μέχρι παρεξηγήσεως τύπος που επιμένει σε όλους τους τόνους ότι όσο εξοικειωμένος κι αν είναι ο Κύπριος θεατής με την ελληνική γλώσσα, ένα καίριο κομμάτι από την ταύτιση και την επικοινωνιακή σύγκλιση πάντοτε θα λείπει. Η υπεράσπιση της κυπριακής διαλέκτου και προφοράς, χωρίς ακρότητες, έγινε κάτι σαν σκοπός ζωής καθώς θεωρεί ότι διαφορετικά είναι αδιανόητη οποιαδήποτε ρεαλιστική αποτύπωση.

Με το έργο αυτό είχε την ευκαιρία να επεκτείνει το γλωσσικό ζήτημα σε επίπεδο αντίστιξης και αντιπαραβολής των παράλληλων γλωσσικών εργαλείων. Στο έργο οι Κύπριοι μιλούν κυπριακά, ο «καλαμαράς» ελληνικά, ο Ινδός αγγλικά με τη χαρακτηριστική προφορά, ενώ η «γλώσσα» που οπωσδήποτε καταλήγει ένα στρεβλό μεν, αλλά επαρκές μέσο επικοινωνίας είναι τα greeklish (ή grenglish) που χρησιμοποιούνται σε γραπτά μηνύματα.

Ένα θέμα είναι η κακομεταχείριση της γλώσσας μέσω των σύγχρονων παράλληλων οδών επικοινωνίας, σε συνάρτηση με την αποξένωση, το χάσμα των γενεών, την ξενοφοβία. Προβληματισμοί που αφορούν τη φιλία σήμερα, τη σεξουαλικότητα, την καταδικασμένη νεανική αφέλεια, τον άδολο έρωτα, την οικογενειακή βία, τον ρατσισμό αναδύονται ταυτόχρονα με τις προεκτάσεις και τις ποιοτικές αποκλίσεις της σύγχρονης λεκτικής και μη λεκτικής επικοινωνίας σε σχέση με τις ανθρώπινες σχέσεις και την κοινωνική αλληλεπίδραση. Είναι ταυτόχρονα μια ηθική παραβολή πάνω στην πολύπλοκη και ασφυκτική συνθήκη της οικογένειας κι ένα ρεαλιστικό κοινωνικό δράμα. 

Συνεπικουρούμενος από μια ομάδα ηθοποιών δεμένη, ικανή και με χημεία, ο Δίκαιος ελέγχει τα διαδραματισθέντα στο σανίδι, γιατί εννοείται ότι ελέγχει απόλυτα το (δικό του) κείμενο, που το εξέλιξε και μέσα από τη ζύμωση των προβών. Το αποτέλεσμα είχε την αύρα της υλοποίησης ενός οράματος χωρίς όμως να αποσείει εντελώς το βάρος της σύνθετης θεματικής του ποικιλότητας. Όλοι ανεξαιρέτως οι χαρακτήρες, αναπτύσσονται καθώς αλληλεπιδρούν. Ωστόσο η διαδικασία αυτή δεν ολοκληρώνεται, κόβεται απότομα από το βίαιο περιστατικό στο τέλος που αλλάζει τις ζωές όλων αφήνοντάς μας μόνο με τις υποψίες για το πώς θα εξελίσσονταν τελικά.