Προσδοκώμενος προβληματισμός

«Το Μικρό Πόνυ» του Πάκο Μπεθέρα από την Ομάδα Persona

Με όσα έχεις ακούσει για μια παράσταση, απ’ τις πληροφορίες και τη γνώση για το θέμα, τον συγγραφέα και τους συντελεστές, πολλές φορές προετοιμάζεις τον εαυτό σου, ηθελημένα ή άθελα, γι’ αυτό που θα δεις. Και αποχωρώντας από το θέατρο αναλογίζεσαι κατά πόσο το αποτέλεσμα υπερέβη τις προσδοκίες ή ήταν κατώτερο, αν κατάφερε να μεταδώσει όσα υποσχόταν. Στην περίπτωση της παράστασης «Το μικρό Πόνι» αισθανόμουν, σχεδόν σαν… να το είχα δει πριν διαβώ την είσοδο του Θεάτρου Δέντρο. Μέχρι και για την αισθητή παρουσία του παιδιού-θύματος ως πορτρέτο στο φόντο είχα πληροφορηθεί, με τον θεατή να παρακολουθεί με τη βοήθεια των πολυμέσων την επίδραση των εξελίξεων στην ψυχική του κατάσταση. 

Εξερχόμενος είχα τη σπάνια –αν όχι πρωτόγνωρη– αίσθηση ότι το σκηνικό αποτέλεσμα ταίριαζε απόλυτα σχεδόν με την «παράσταση» που είχα προετοιμαστεί να δω. Κι είναι κακό αυτό; Όχι απαραίτητα. Κατά το θερμό χειροκρότημα στο τέλος αισθάνθηκα το ίδιο βάρος στο στομάχι και την ίδια υφάλμυρη γεύση από το νευρικό δάγκωμα στα χείλη σαν να με κατέλαβαν τα επί σκηνής δρώμενα εξαπίνης. 

Είναι ένα έργο με ακανθώδη θεματική. Ούτε κατά διάνοια δεν μπορεί κανείς να πάρει ανεπιφύλακτα θέση υπέρ κάποιας από τις απόψεις που προτάσσονται. Ο σχολικός εκφοβισμός δεν είναι ένα καινοφανές κοινωνικό πρόβλημα. Πρόσφατη είναι μόνο η καταγραφή του ως τέτοιου. Δεν αφορά μόνο τα παιδιά που δέχονται ή ασκούν την εκφοβιστική συμπεριφορά και τις οικογένειές τους. Και δεν εξαντλείται ως «εσωτερική υπόθεση» μιας συγκεκριμένης σχολικής μονάδας. Απορρέει από το κοινωνικό σύνολο και φυσικά επιστρέφει σ’ αυτό. Εκπορεύεται από τις διαμορφωθείσες ιεραρχικές σχέσεις, έχει τις ρίζες του στην πατριαρχική οργάνωση των θεσμών, πηγάζει από την κουλτούρα της «κανονικότητας» και θεμελιώνεται στις υπερβολικές απαιτήσεις, τις αντιφάσεις και τις ανισότητες της εποχής. 

Το θέατρο οφείλει να έχει –κι έχει– τη δύναμη να καλλιεργεί την επίγνωση για τέτοιου είδους ζητήματα. Το «Μικρό Πόνι» είναι χαρακτηριστική περίπτωση έργου ποτισμένου με τους χυμούς της κοινωνικής πραγματικότητας, κάτι παραπάνω από ένα απλό «παιχνίδι λέξεων», μια ελκυστική αφήγηση μιας «ενδιαφέρουσας ιστορίας». Γι’ αυτό άλλωστε εν πλήρει συνειδήσει η θεατρική ομάδα Persona δεν αρκέστηκε στον προγραμματισμό μιας σειράς παραστάσεων, αλλά επιδίωξε και την πραγματοποίηση παράλληλων εκδηλώσεων.

Η παραγωγή προσφέρει μια καθαρή, ενδότερη ματιά στις προεκτάσεις ενός πολύπλοκου ζητήματος, που διαδραματίζεται στην αθέατη πλευρά της ζωής και δένει τα χέρια των εμπλεκομένων. Οι γονείς δεν είναι ποτέ προετοιμασμένοι να το αντιμετωπίσουν έγκαιρα και αποτελεσματικά. Η σκηνοθεσία, με τη συμβολή της λειτουργικής σκηνογραφικής πρότασης του Κωνσταντίνου Κουννή, επιδίωξε να τονίσει, ίσως με υπερβολικά ευδιάκριτο τρόπο, το συνεχώς αυξανόμενο χάσμα μεταξύ των δύο πρωταγωνιστών, η σχέση των οποίων φθείρεται αναπόφευκτα ανάμεσα στις μυλόπετρες μιας αβάσταχτης οικογενειακής κρίσης. Με την αρωγή του Αιμίλιου Αβραάμ, που υπογράφει τα πολυμέσα, καθίσταται ξεκάθαρο ότι η πραγματική, η ουσιώδης δράση στην υπόθεση συμβαίνει στα διαστήματα ανάμεσα στις σκηνές. 

Από μια τέτοια εμπειρία δεν αποχωρείς σοφότερος, αλλά οπωσδήποτε προβληματισμένος. Και μπορεί όσοι ανέμεναν στο τέλος μια εξαγνιστική κορύφωση ή μια χαραμάδα ελπίδας να αισθάνθηκαν μια μικρή απογοήτευση, αλλά σίγουρα δεν μπορούν να παραγνωρίσουν την αξία μας ισορροπημένης προσέγγισης πάνω σε όλες τις πλευρές των αιτίων και των αιτιατών ούτε τις αρετές ενός έργου που χωρίς ίχνος διδακτισμού ρίχνει το δραματικό του δίχτυ λίγο βαθύτερα, για να αλιεύσει και να ανατμήσει τους φόβους που γεννούν θύτες και θύματα.