Οι δολοφόνοι μέσα μας

«Η νύχτα των δολοφόνων» του Χοσέ Τριάνα από την ομάδα Point To.

Η ομάδα των Point To, διακατέχεται από το σύνδρομο της ταπεινότητας. Δεν πιστεύει σε σωτήρες, δεν θεωρεί τίποτε δεδομένο, ούτε κοιτάζει αφ’ υψηλού τα τεκταινόμενα στη θεατρική μας πραγματικότητα. Προσοχή: μιλάμε για ταπεινότητα, όχι για εγκαρτέρηση. Δεν είναι τίποτε κορόιδα, ούτε αναίσθητοι και απαθείς. Η αγωνία και λαχτάρα για καλλιτεχνική επιβίωση και προσφορά είναι ένα χαρακτηριστικό που φαίνεται ότι έχει εντυπωθεί στο DNA τους.

Ίψεν που τσεχωφίζει

«Η κυρά της θάλασσας» του Ερρίκου Ίψεν σε σκηνοθεσία Χάιντς- Ούβε Χάους στον ΘΟΚ.

Αν δεν με απατά η μνήμη μου, η πρώτη παράσταση της Κεντρικής Σκηνής του ΘΟΚ που έχω παρακολουθήσει ήταν το εξαιρετικό «Έξω από την Πόρτα» του Μπόρχερτ, πριν από 14 χρόνια στο Δημοτικό Θέατρο Στροβόλου. Έκτοτε, η κύρια σκηνή του κρατικού θεάτρου φιλοξενήθηκε επίσης στο Δημοτικό Θέατρο Λευκωσίας (ευτυχώς, δεν το έφαγε στο κεφάλι), στο Δημοτικό Θέατρο Λατσιών, πριν βρει τελικά την «Ιθάκη» της στο νεότευκτο κτήριο και την αίθουσα που πλέον ονομάζεται «Εύης Γαβριηλίδης».

Γειτονικά «εγκλήματα»

«Η Φόνισσα» σε σκηνοθεσία Σπύρου Αντωνέλλου και «Έγκλημα και Τιμωρία» σε σκηνοθεσία Γιάννη Ιορδανίδη. 

Αρκετά άρθρα, μελέτες και βιβλία έχουν γραφτεί για να επιχειρηματολογήσουν υπέρ της κοινωνιολογικής, εγκληματολογικής και ψυχαναλυτικής συγγένειας μεταξύ της νουβέλας του Παπαδιαμάντη «Η Φόνισσα» και του μυθιστορήματος του Ντοστογέφσκι «Έγκλημα και Τιμωρία». Πρόκειται για έργα- σταθμούς, γραμμένα από υπέρλαμπρους τολμητίες της παγκόσμιας διανόησης και, πράγματι, παρότι αποτελούν διακριτά μυθοπλαστικά οικοδομήματα, παρουσιάζουν σημαντικές ομοιότητες, ειδικότερα ως προς τον τρόπο που οι συγγραφείς βυθίζονται στην ψυχοσύνθεση των ηρώων τους και περιγράφουν τις κοινωνικές συνθήκες που τους ώθησαν σε αποτρόπαιες πράξεις.

Η Ράμπλινγκ και οι χαμένες προσδοκίες

«Καβάφης- Γιουρσενάρ» με την Σάρλοτ Ράμπλινγκ. (©ΦΩΤΟ ΛΑΡΚΟ, Πάφος)

Ενεοί και κεχηνότες έμειναν οι θεατές που παρακολούθησαν την παράσταση αφιερωμένη στον Κωνσταντίνο Καβάφη και τη Μαργκερίτ Γιουρσενάρ, που διοργάνωσε το Πάφος 2017 στο Μαρκίδειο Θέατρο. Όχι, όμως, από το σκηνικό αποτέλεσμα και την εκθαμβωτική ερμηνεία της Σάρλοτ Ράμπλινγκ, αλλά επειδή κάτι «άλλο» περίμεναν. Ίσως κάτι πιο «θεατρικό», πιο ατμοσφαιρικό ή στομφώδες, κάτι περισσότερο από μια ανεπαίσθητα σκηνοθετημένη, παράλληλη απαγγελία ποιημάτων και μάλιστα σε αναλόγιο.

Το μετέωρο βήμα του πελεκάνου

«Ο Πελεκάνος» του Αύγουστου Στρίντμπεργκ σε σκηνοθεσία Λέας Μαλένη στην ΕΘΑΛ.

Στην αρχαιότητα και αργότερα στη χριστιανική παράδοση ο πελεκάνος καθιερώθηκε ως σύμβολο της παροιμιώδους μητρικής αυτοθυσίας. Χωρίς ουσιαστικά να υπάρχει επιστημονική τεκμηρίωση, διατηρήθηκε ο μύθος του στοργικού πουλιού που με το ράμφος σκίζει το στέρνο του και κύπτον πάνω απ’ τα ετοιμοθάνατα μικρά του αφήνει να στάξει ζεστό αίμα μέσα στα μισάνοιχτα, πεινασμένα στόματα. Προφανέστατα, ο Στρίντμπεργκ χρησιμοποιεί τον μύθο ειρωνικά, αντιπαραβάλλοντας την ιστορία μιας κατ’ επίφαση προστατευτικής, αλλά κατ’ ουσίαν παθολογικά φίλαυτης και δεσποτικής μάνας, που αποστερεί συνειδητά από τα παιδιά της τη γαλούχηση και τη στοιχειώδη διατροφή, φροντίδα, θέρμανση και αξιοπρέπεια για να μη στερηθεί η ίδια ανέσεις και πολυτέλειες.

Περί μνήμης και ηρωισμού

«Το τελευταίο σημείωμα» του Παντελή Βούλγαρη. 

Το μακρινό Γενάρη του 2015, ο Αλέξης Τσίπρας επέλεγε ως πρώτη πολιτική πράξη της θυελλώδους θητείας του την επίσκεψη στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, όπου κατέθεσε κόκκινα τριαντάφυλλα στο μνημείο των κομμουνιστών που εκτελέστηκαν από τις κατοχικές δυνάμεις. Εκτός από κίνηση υψηλού συμβολισμού, η πράξη εκείνη αποτέλεσε μια σπάνια ευκαιρία να βρουν μια έστω προσωρινή θέση στο εκτυφλωτικό φως της επικαιρότητας όσα η επίσημη και «πολιτικά ορθή» ιστορική αφήγηση του νεοελληνικού κράτους επιλέγει συστηματικά και εργολαβικά να περνάει από το κόσκινο της λησμονιάς και της διαστρέβλωσης.

Φλεγματική κοκορομαχία

«Cock» του Μάικ Μπάρτλετ σε σκηνοθεσία Κώστα Σιλβέστρου στον ΘΟΚ.

Το 2009, λίγο πριν την παγκόσμια πρώτη του «Cock» στο Royal Court, ο θρασύς 29χρονος Μάικ Μπάρτλετ έλεγε στους δημοσιογράφους ότι το θέατρο δεν είναι... εκκλησία κι ότι πρέπει να εγκαταλείψουμε την ιδέα ότι είναι εγγενώς καλό το να πηγαίνει κανείς να δει μια παράσταση, μιας και οι περισσότερες είναι κακές. Στο Λονδίνο, έτσι; Γιατί άλλα θα έλεγε αν ζούσε λ.χ. στην... Κύπρο. Ο Μπάρτλετ πρόσθετε επίσης ότι το θέατρο πρέπει να απευθύνεται σε ανθρώπους με κανονικές δουλειές και ζωές κι ότι η έννοια «θέατρο για το θέατρο» είναι η μεγαλύτερη και πιο φρικτή ανοησία.

Υπερβολική δόση πραγματικότητας

«Εικόνα 1» σε σύλληψη- σκηνοθεσία Στέφανου Δρουσιώτη. 

Ώστε έτσι είναι λοιπόν το βεστιάριο του ΘΟΚ! Αν μη τι άλλο, όσοι δεν έτυχε να ξαναβρεθούν στα ενδότερα των Αποθηκών, με τη θέαση της παράστασης «Εικόνα 1» έχουν την ευκαιρία να πάρουν μια πρώτη εικόνα από τα σπλάχνα του οργανισμού. Όχι, δεν πιστεύω ότι αυτός ήταν ο απώτερος στόχος του Στέφανου Δρουσιώτη ή ότι επιδίωκε να κλείσει το μάτι στα αγλαά χρόνια του κυπριακού θεάτρου. Δεν θα καταδίκαζε συνειδητά σ’ ένα τέτοιο καλούπι το όραμά του. Αν και ο αντίλαλος της συγκεκριμένης πρότασης συνηχεί με το αίτημα του νέου περιβάλλοντος στον ΘΟΚ για επιστράτευση και άλλων χώρων, πέραν των συμβατικών. 

Μια ιστορία επιβίωσης

«Μπεντ» του Μάρτιν Σέρμαν σε σκηνοθεσία Β. Κυριαζή στο Θέατρο Ανεμώνα. (©Παντελής Χατζημηνάς)

Πέρασαν 13 χρόνια από τότε που το Θέατρο Ανεμώνα είχε πρωτοανεβάσει το «Μπεντ» του Μάρτιν Σέρμαν κι όμως αισθάνομαι πιο φρέσκια στη μνήμη μου τη θέαση εκείνης της παράστασης. Το διαπίστωσα παρακολουθώντας τη νέα εκδοχή, όπου το μυαλό ανακαλούσε σχεδόν σκηνή-σκηνή την παλιά παράσταση και κατέφευγε σε αναπόφευκτες συγκρίσεις. Προφανώς μεγαλώνω κι εγώ όπως όλοι κι έχω την αίσθηση της συμπύκνωσης του πραγματικού χρόνου, που κυλά αψηλάφητος μέσα από τα χέρια μου, αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Η μνήμη πρέπει να είχε σοβαρούς λόγους να εγγράψει έντονα εκείνη την εμπειρία. Ό,τι κι αν σημαίνει αυτό, θεωρούσα διαχρονικά την παράσταση που είχε σκηνοθετήσει ο Βαρνάβας Κυριαζής ως την καλύτερη του Θεάτρου Ανεμώνα.

Αποτρόπαια ομορφιά

«Relic» του Ευριπίδη Λασκαρίδη και της ομάδας OSMOSIS.

Η πρώτη μου σκέψη όταν έβγαινα το βράδυ της Τρίτης από το Θέατρο Αποθήκες ήταν ότι το πρόγραμμα Dubitanda άρχισε με τον καλύτερο τρόπο, καθώς η παράσταση του Ευριπίδη Λασκαρίδη «Relic» συμπυκνώνει, ενδεχομένως, όλα τα χαρακτηριστικά που δομούν το γενναίο όραμα και το ιδιάζον προσωπικό σύμπαν του Στέφανου Δρουσιώτη: θάρρος, παραδοξότητα, φορμαλισμός, πρωτοπορία. Παράλληλα, ο ίδιος έκανε σαφές ότι στην ανέλπιστη αυτή ευκαιρία που του δόθηκε από τον ΘΟΚ στο πλαίσιο αυτής της καινοφανούς σειράς παράλληλων δράσεων, θα δώσει έμφαση στο μεταδραματικό θέατρο. Και ιδού.

Αγελαία ενδοσκόπηση

Η εμπειρία του «Remote Pafos» από τους Rimini Protokoll. (©ΦΩΤΟ ΛΑΡΚΟ, Πάφος)

Βρίσκομαι στην άβολη, άκομψη, όσο και ενδιαφέρουσα θέση να γράψω ένα σημείωμα για μια παράσταση στην οποία πρωταγωνιστής ήταν... η αφεντιά μου. Όχι, δυστυχώς, δεν ανακάλυψα κάποιο κρυφό καλλιτεχνικό ταλέντο –εξακολουθούν να κρύβονται καλά. Και πριν βιαστείτε να στηλιτεύσετε την υποκειμενικότητα ή το ηθικά ελεγκτέο του πράγματος, επιτρέψτε μου να εξηγήσω.

Το φως και το σκοτάδι της Κάλλας

«[ID] Double» σε χορογραφία Λουί-Ελιάν Μαρτέν στο Διεθνές Φεστιβάλ Κύπρια. 

Χωρίς να απογειώνει κιόλας το φετινό πρόγραμμα του Διεθνούς Φεστιβάλ Κύπρια, η παραγωγή «[ID] Double» από τον Καναδά μπορεί άνετα να συγκαταλεχθεί στην κατηγορία των «έξυπνων επιλογών». Είναι απλή, οικονομική και εξυπηρετεί την πρόθεση να αποδοθεί φόρος τιμής σε μια οικουμενική προσωπικότητα της παγκόσμιας τέχνης, στο πλαίσιο και του «Έτους Μαρίας Κάλλας», με αφορμή τη συμπλήρωση 40 χρόνων (ήταν Σεπτέμβριος μάλιστα) από τον θάνατό της.

Η σκοτεινή πλευρά της ελπίδας

«Κασσάνδρα» με την Φανί Αρντάν από την Comédie de Genève. (©ΦΩΤΟ ΛΑΡΚΟ, Πάφος)   

Ακόμη κι όταν ενσάρκωνε τη «Γυναίκα της διπλανής πόρτας» στην κλασική ταινία του 1981, η Φανί Αρντάν γέμιζε τα πλάνα του Φρανσουά Τρυφώ με την παρουσία, τις εκφράσεις και τις χειρονομίες της, την ανυπέρβλητη ερμηνεία της, ακόμη και τις θορυβώδεις σιωπές της. Φανταστείτε, δηλαδή, να τη δείτε και ολοζώντανη να τιθασεύει ένα κείμενο- διαμάντι, με εμπειρία τεσσάρων δεκαετιών στην πλάτη.

Τα μπλουζ του φθινοπώρου

«Story of Blues», Zilla Project μαζί με τον Ηλία Ζάικο και καλεσμένους από την Ελλάδα. (©Μιχάλης Γεωργιάδης). 

Είναι εξαιρετικά νωρίς για απολογισμούς και κρίσεις σχετικά με το Διεθνές Φεστιβάλ Κύπρια, όμως έχει ένα ενδιαφέρον να κάνουμε μερικές διαπιστώσεις σ’ αυτή την πρώτη στροφή της διοργάνωσης, πριν η μουσική δώσει τη σκυτάλη στο θέατρο. Δεν αναιρώ τις επιφυλάξεις που έχω κατά καιρούς δημόσια διατυπώσει για τη φιλοσοφία των διοργανωτών ως προς τον σχεδιασμό του προγράμματος. Κι όχι από εγωισμό ή κακεντρέχεια –θέλω να πιστεύω– αλλά από ειλικρινές ενδιαφέρον και προσδοκία να δω το σημαντικότερο κρατικό φεστιβάλ να κάνει το επόμενο βήμα.

Απαγωγή... εις άτοπον

«Απαγωγή από το Σεράι» του Μότσαρτ στο Φεστιβάλ Όπερας της Πάφου.

To Φεστιβάλ Όπερας της Πάφου έχει περάσει τα τελευταία χρόνια από μύρια κύματα και εκτός από θερμούς υποστηρικτές απέκτησε και εχθρούς, αντιμετωπίζοντας τον κίνδυνο ακόμη και να περάσει στην ιστορία αφήνοντας πίσω του (ακόμη) μια βαθιά πληγή στο ταλαιπωρημένο κορμί της πολιτιστικής μας πραγματικότητας. Η κρίση έκανε και καλό στη διοργάνωση, αφού της επέτρεψε να προχωρήσει σε μια εν μέρει γόνιμη περισυλλογή, να γυρίσει σελίδα εγκαταλείποντας τις δαπανηρές, φιλόδοξες και χορταστικές παραγωγές και εδραιώνοντας τη συμμετοχή της Συμφωνικής Ορχήστρας Κύπρου.

Οι παραβάτες δεδικαίωνται

«Ο Κύκλος με την Κιμωλία» του Μπέρτολτ Μπρεχτ από την Παράβαση Λυμπιών

Τα Λύμπια είναι μια ιδιαίτερη κοινότητα. Είναι λίγο η γεωγραφική τους θέση, στο κέντρο του νησιού και στα όρια των επαρχιών Λευκωσίας και Λάρνακας. Και είναι οι χαρακτηριστικές πλατυμέτωπες παραδοσιακές οικίες με τα σανιδωτά παράθυρα, ντυμένες με τη φερώνυμη ημιλαξευτή πέτρα. Μπορεί να είναι και η τύρβη από τη σχεδόν εφαπτόμενη Λουρουτζίνα, ή η «σκιά» των στρατηγικής σημασίας κατεχόμενων ασβεστολιθικών λόφων που πέφτει πάνω στο χωριό. Αλλά και το αδιάκριτο μάτι του κατακτητή που εισβάλει κοροϊδευτικά στην καθημερινότητα των κατοίκων από το περίοπτο ξωκλήσι του Τιμίου Σταυρού, που έχει μετατραπεί σε φυλάκιο.

Παράσταση αντισυμβατικά κλασικότροπη

Οιδίπους Τύραννος του Σοφοκλή σε σκηνοθεσία  Άντυ Παπαδημητρίου. (©ΦΩΤΟ ΛΑΡΚΟ, Πάφος)

Το Σκαλί ήταν ασφυκτικά γεμάτο το βράδυ της περασμένης Κυριακής, καθώς τα 1109 εισιτήρια είχαν εξαντληθεί. Τι ήταν αυτό που προσέλκυσε τον κόσμο; Ίσως το κατάλληλο της ημέρας και της ώρας. Ίσως η καλή επικοινωνιακή τακτική των διοργανωτών και της παραγωγής. Ίσως το ίδιο το έργο. Κι ίσως τα ονόματα των πρωταγωνιστών, με τη Στέλα Φυρογένη να θεωρείται σταθερή αξία στο αρχαίο δράμα και στους μεγάλους ρόλους και τον Σταύρο Λούρα να επιστρέφει στη σκηνή, μετά από ένα μεγάλο για τα δικά του δεδομένα χρονικό διάστημα, αλλά και να επιστρέφει στην αρχαία τραγωδία μετά από έξι ολόκληρα χρόνια και τον ρόλο του Κάδμου στις Βάκχες, που είχε σκηνοθετήσει ο Πάολο Μπαγιόκο στον ΘΟΚ.

Αγκαλιά με το πάντοτε

Τρωάδες του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία Θόδωρου Τερζόπουλου. (©ΦΩΤΟ ΛΑΡΚΟ, Πάφος)

  

Ποιο σύμπαν, άραγε, συνωμότησε και μια παράσταση που προγραμματίστηκε τόσο καιρό πριν και μέσα σε τόσο ξεκάθαρο και ηχηρό θεσμικό πλαίσιο, συνέπεσε χρονικά με το τυπικό μούδιασμα που ακολουθεί το ναυάγιο ενός (ακόμη) υποσχόμενου κύκλου συνομιλιών; Αυτές οι Τρωάδες ήταν τόσο ανοιχτές, τόσο υπερευαίσθητες που θα μπορούσε να τις επηρεάσει δραματικά και το πέταγμα μιας πεταλούδας στο Ριζοκάρπασο. Πολλώ δε μάλλον ο αναπάντεχος θάνατος ενός βασικότατου συντελεστή, όπως ήταν ο Γιάννης Κουνέλλης ή ο ειρωνικός συγχρονισμός με τη σκληρή πολιτική επικαιρότητα.

Πέρσες του Αισχύλου σε σκηνοθεσία Άρη Μπινιάρη στον ΘΟΚ. 

Πώς τα «κατάφερε» πάλι ο ΘΟΚ; Πώς κατόρθωσε να βάλει αυτή τη μεγαλοπρεπή τρικλοποδιά στον εαυτό του ώστε μια παράσταση με τόσες δυνατότητες και περγαμηνές σε όλα τα επίπεδα να μη φτάνει στον θεατή όπως πρέπει; Προσωπικά όταν συνειδητοποίησα ότι οι ηθοποιοί θα παίζουν καλωδιωμένοι και με χειλόφωνο, κουμπώθηκα. Μαντικές ικανότητες δεν έχω, ήταν μάλλον ένα κακό προαίσθημα που οφείλεται περισσότερο στην προκατάληψή μου απέναντι στη χρήση μικροφώνου σε παραστάσεις αρχαίου δράματος, κυρίως λόγω των ακατάλληλων ηλεκτρικών ηχοχρωμάτων και του ότι συνδέω τον λόγο με το ηχείο κι όχι με τον ηθοποιό.

Παντού είναι ύπαιθρος

Το 16ο Διεθνές Φεστιβάλ Ταινιών Κινουμένων Σχεδίων «Όψεις του κόσμου».

  

Το περσινό καλοκαίρι είχα διατυπώσει την άποψη ότι το Διεθνές Φεστιβάλ Ταινιών Κινουμένων Σχεδίων «Όψεις του κόσμου» έχει βρει με τα πολλά τη φυσική του έδρα στην ειδυλλιακή Μεσαιωνική Αγρέπαυλη των Κουκλιών, γεγονός που την έχει εκτοξεύσει. Η διοργάνωση έχει πράγματι ζηλευτή θέση ανάμεσα στα φεστιβάλ κινουμένων σχεδίων ανά τον κόσμο, αλλά παράλληλα στοιχείο του χαρακτήρα του είναι ότι αποτελεί αιχμή του δόρατος στην προώθηση της πολιτιστικής αποκέντρωσης και στην ανάπτυξη δημιουργικών δράσεων στην κυπριακή περιφέρεια.

Μια γεύση διεθνότητας

«10’» της Ελεάνας Αλεξάνδρου και «ΑΝΝΝΑ» της Αλεξάνδρας Βάγιερσταλ (©Παύλος Βρυωνίδης).

Να μην είμεθα και πλεονέχτες. Η πολιτιστική ατζέντα της Λευκωσίας είναι παραδοσιακά πιο γεμάτη από της Λεμεσού. Περισσότερο θέατρο, μουσική, εικαστικές εκθέσεις. Στον χορό «χάνουμε» κατά κράτος. Και καλά θα κάνουμε να το χωνέψουμε. Αν κάποιος «καίγεται» να δει μια συγκεκριμένη παράσταση, μπορεί να πάρει το αυτοκινητάκι του (παλιότερα οι διοργανωτές έβαζαν και λεωφορείο) και να πεταχτεί μέχρι τη Λεμεσό.

Ο βλοσυρός μύθος

Βλαντιμίρ και Βόβκα Ασκενάζι, «Ρεσιτάλ για δύο πιάνα» (©ΦΩΤΟ ΛΑΡΚΟ).

Ήταν μόλις μια μέρα μετά την πανσέληνο του Ιουνίου κι ένα ρόδινο φεγγάρι είχε ξεπροβάλλει μεγεθυμένο από τον ορίζοντα. Ο καιρός (αυτή τη φορά) ήταν ιδανικός· η ζέστη είχε ήδη υποχωρήσει μαζί με τον ήλιο κι ένα ελαφρύ, δροσερό αεράκι χάιδευε τα μάγουλα των θεατών, οι οποίοι μπορούσαν να αγναντεύουν τα φώτα της Πάφου που απλωνόταν απέναντι σαν πιάτο. Το Αρχαίο Ωδείο ήταν ασφυκτικά γεμάτο κι ακόμη και οι πέτρες αδημονούσαν για το μεγάλο γεγονός.

Η μοναξιά του οργανοποιού

«...να κουμπασάρει τον καιρό»: Μια συνεύρεση μουσικής και τέχνης της οργανοποιίας στο Αρχοντικό Αξιοθέας (© Μιχάλης Κυπριανού).

Χάρισμα, νταλγκάς, φιλότιμο και αδιάκοπη έρευνα. Η οργανοποιία έχει τα ίδια βασικά χαρακτηριστικά με την ίδια τη μουσική. Και παράλληλα συνδυάζει αγάπη για τη μελωδία, πλατιά γνώση ακουστικής, μαστοριά και αισθητική αντίληψη. Μπορεί να μην απολαμβάνει την αναγνώριση που της αξίζει στο πάνθεον της μουσικής παραγωγής, αλλά είναι μια ανεξάρτητη τέχνη που συνυπάρχει με τη μουσική.

Παράσταση που ζητάει από τον θεατή

«Μινέττι» του Τόμας Μπέρνχαρντ σε σκηνοθεσία Θανάση Γεωργίου (© Ισμήνη Χαχολιάδου). 

«Ολόκληρη ζωή παριστάνουμε κάτι που κανείς δεν καταλαβαίνει». Αυτό είναι ένα από τα πολλά κοφτερά αποφθέγματα που μονολογεί ο Μινέττι, ήρωας του ομώνυμου έργου του Τόμας Μπέρνχαρντ, τα οποία βάλλουν κατευθείαν την αθωράκιστη ψυχή του θεατή. Έχουν ήδη γραφτεί και ειπωθεί πολλά για την παράσταση του Θεάτρου Δέντρο, η οποία έχει –δυστυχώς– ολοκληρώσει τον κύκλο της. Ήταν δύσκολο για μένα, ωστόσο, να αντισταθώ στην παρόρμηση να γράψω ένα κείμενο γι’ αυτή. Όχι για όσα κατάλαβα από αυτά που παρίσταναν, πλήρεις αληθείας, οι ερμηνευτές. Αλλά για όσα ένιωσα κι όσα πήρα μαζί μου. 

Ούτε καν

Η μουσική παράσταση της Ούτε Λέμπερ στο Μεσαιωνικό Κάστρο της Πάφου (©ΦΩΤΟ ΛΑΡΚΟ).

Η Ούτε Λέμπερ γεννήθηκε στο Μίνστερ, στη βόρεια Γερμανία, όπου οι κάτοικοι ιδρώνουν στη σκέψη και μόνο ότι το καλοκαίρι το θερμόμετρο μπορεί να περάσει τους 20 βαθμούς. Έχει εμφανιστεί στα πιο φημισμένα θέατρα του πλανήτη, τον οποίο πρέπει να έχει γυρίσει 2-3 φορές. Ενδεικτικά, τον Απρίλη ήταν στο Πεκίνο, τον Φεβρουάριο στο Πότσνταμ, το περασμένο φθινόπωρο στο Εδιμβούργο. Ε, είπε να έρθει και στην ταπεινή μεν, αλλά ζεστή Πάφο. Και… κόντεψε να πουντιάσει.

Μακρύ και ομιχλώδες ταξίδι

«Ταξίδι μεγάλης μέρας προς τη νύχτα» του Ευγένιου Ο'Νιλ, σε σκηνοθεσία Γιάννη Χουβαρδά, στον ΘΟΚ.

​Είδα το «Ταξίδι μεγάλης μέρας προς τη νύχτα» του Γιάννη Χουβαρδά κι όταν γύρισα σπίτι έκλαψα, που θα ‘λεγε κι ο Στίβεν Κινγκ. Όχι για ενδεχόμενη ζημιά στον δείκτη νοημοσύνης μου –αυτός έτσι κι αλλιώς είναι χαμηλός. Ούτε από ερεθισμό στον δακρυικό αδένα, ελέω της τεχνητής ομίχλης που φλομώνει σαδιστικά σκηνή και πλατεία στη μισή διάρκεια ενός μακρού θεατρικού ταξιδιού.

Μίμηση φύσεως

«Ένας αριθμός» της Κάριλ Τσέρτσιλ σε σκηνοθεσία Αθηνάς Κάσιου (©Στέλιος Καλλινίκου).

Πέρσι τέτοια εποχή, με το «Love and Information», η Αθηνά Κάσιου σύστηνε στο θεατρόφιλο κοινό της Κύπρου την Κάριλ Τσέρτσιλ. Δηλαδή, την κατά πολλούς σημαντικότερη εν ζωή θεατρική συγγραφέα της Βρετανίας, που μαζί με τον Χάρολντ Πίντερ και τον Τομ Στόπαρντ θεωρείται εκ των κυριότερων αναμορφωτών της σύγχρονης βρετανικής δραματουργίας. Φέτος, φιλοδοξεί να πάει αυτή τη γνωριμία ένα βήμα παραπέρα, προτείνοντας ένα έργο παλαιότερο, πιο χαρακτηριστικό, αλλά και λιγότερο ιδιόμορφο ως προς τη δομή.

Ζήτω που καήκαμε

Η συναυλία της Φιλαρμονικής του Βερολίνου στο Μεσαιωνικό Κάστρο της Πάφου (©Monika Rittershaus). 

Η ηλίαση και τα εγκαύματα ήταν φυσικό επακόλουθο για όσους επέλεξαν να μη φορέσουν καπέλο και για όσους δεν προνόησαν να βάλουν αντηλιακό. Κοκκινολαίμηδες διαφόρων φωτότυπων, αλλά και μουσικών καταβολών αποχώρησαν από την πλατεία του Κάστρου της Πάφου έχοντας μόλις καταχειροκροτήσει όρθιοι τη σπουδαιότερη ορχήστρα που έχει ποτέ πατήσει το πόδι της στην Κύπρο. Ήταν φανερό στα ερυθριασμένα πρόσωπα ότι το μυαλό προσπαθούσε να επεξεργαστεί την εμπειρία που μόλις είχε ζήσει, δεχόμενο παράλληλα ερεθίσματα από -το καταπονημένο από τον φλογερό μαγιάτικο ήλιο και την ακινησία- σώμα.

Η κοινοτοπία του επισφαλούς

«Μ.Α.Ι.Ρ.Ο.Υ.Λ.Α.» της Λένας Κιτσοπούλου σε σκηνοθεσία Κώστα Σιλβέστρου. 

Σε μια κρίση αυτοκριτικής, διαπιστώνω ότι ανάμεσα στα πολλά κουσούρια που ταλανίζουν τη γραφίδα μου είναι η ενοχλητικά συχνή χρήση των λέξεων «ριψοκίνδυνος», «ρίσκο», «στοίχημα», «πρόκληση», «πήχης». Αναφέρονται στην απόφαση ενός σκηνοθέτη ή μιας καλλιτεχνικής ομάδας να καταπιαστούν μ’ ένα καλλιτεχνικό πρότζεκτ. Λες και δεν είναι δεδομένο ότι ο καλλιτέχνης με σεβασμό στον εαυτό του και στο αντικείμενό του βάζει το κεφάλι του στον τορβά κάθε φορά που εκθέτει τις ανησυχίες του και την ανάγκη του για έκφραση.

Ένα μυστικό που όλα τα ομορφαίνει

«Το ξύλο βγήκε απ' τον παράδεισο» του Αλέκου Σακελλάριου στο Σατιρικό Θέατρο. 

Αν σήμερα χαστουκίσει δάσκαλος μαθητή κινδυνεύει όχι μόνο να χάσει τη δουλειά και την ελευθερία του, αλλά και να διαπομπευθεί μέσω ΜΜΕ και κοινωνικών δικτύων. Βαρύ το τίμημα. Οι εποχές αλλάζουν και η χειροδικία δεν θεωρείται πλέον ενδεδειγμένη πρακτική πειθαρχίας ή αποτελεσματική μέθοδος διαπαιδαγώγησης. Όχι μόνο για τους δασκάλους, αλλά και για τους γονείς.

Με αντίπαλο τον εαυτό τους

«Σκακιστική νουβέλα» του Στέφαν Τσβάιχ σε σκηνοθεσία Γιάννη Καραούλη. 

Τον Γιάννη Καραούλη δεν τον έφερε στο νησί η θάλασσα, μαζί με τα φύκια. Κρίθηκε από τον Τάκη Τζαμαργιά ως ιδανικός «Πέτρος» σε μια παραγωγή που έμελλε να αποδειχτεί από τις πλέον σημαντικές του ΘΟΚ τα τελευταία χρόνια. Ως νιόφερτος σε μια καχύποπτη –εν μέρει με το δίκιο της- καλλιτεχνική κοινότητα, χρειάστηκε να αποδείξει ότι δεν είναι ελέφαντας και δεν ήρθε στην Κύπρο για αρπαχτή. Πέραν του Πέτρου, έχει ήδη καταγράψει συμμετοχή σε μια περφόρμανς (Let Us Play) και μια θεατρική παραγωγή (Τρεις Ψηλές Γυναίκες) και σε κάθε ευκαιρία εκφράζει την εκτίμησή του για το δυναμικό και την ποιότητα της εγχώριας καλλιτεχνικής διεργασίας στην Κύπρο. Κι έφτασε ήδη να αρθρώνει τη δική του πρόταση και συνεισφορά, δηλώνοντας το ταπεινό του «παρών» στον θεατρικό μας βιότοπο.

Αγαπάς την Τουρκία;

«Love it or leave it!» του Νουρκάν Ερπουλάτ στο Θέατρο Μαξίμ Γκόρκι.
Φωτό: Ute Langkafel/ Maifoto

Μπορεί κανείς να αγαπήσει την Τουρκία; Ή είναι καλύτερα να την αφήσει; Τη σωστή επιλογή στο αμείλικτο αυτό δίλημμα αναζητεί η γριφώδης και δυστοπική παράσταση με τίτλο «Love it or leave it!» που παρουσιάζεται από τον περασμένο Νοέμβριο στο ιστορικό θέατρο «Μαξίμ Γκόρκι» του Βερολίνου. Το έργο φέρει την υπογραφή του γεννημένου στην Άγκυρα σκηνοθέτη και συγγραφέα Νουρκάν Ερπουλάτ, ο οποίος έχει απαντήσει στο ερώτημα από το 1998, όταν και μετακόμισε μόνιμα στη γερμανική πρωτεύουσα.

Τραγικοί ήρωες της διπλανής πόρτας

«Και τώρα οι δυο μας» του Αλεξάντερ Γκέλμαν σε σκηνοθεσία Νεοκλή Νεοκλέους. 

Για να πω την αλήθεια, το φοβόμουν λίγο το αποτέλεσμα της παράστασης «Και τώρα οι δυο μας». Το υποδειγματικά χτισμένο έργο του Ρώσου συγγραφέα Αλεξάντερ Γκέλμαν είναι μια σύγχρονη λαϊκή τραγωδία με μια παλιάς κοπής δραματουργική δυναμική και αισθητική, και η επιλογή της παραγωγής να πειραματιστεί, μάλλον από ανάγκη, τοποθετώντας την παράσταση σ’ έναν ασυνήθιστο, εναλλακτικό, «μη θεατρικό» χώρο, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί καλλιτεχνικά ριψοκίνδυνη. 

Το γαρ πολύ του έρωτος

«Η ανθρώπινη φωνή» του Ζαν Κοκτώ σε σκηνοθεσία Αθηνάς Κάσιου.

Στη νέα παραγωγή της Open Arts η Αθηνά Κάσιου βάζει στη μηχανή του χρόνου το μονόπρακτο του Ζαν Κοκτώ «Η ανθρώπινη φωνή» και μ’ ένα στοιχειώδες φρεσκάρισμα κάνει το άλμα των 90 (!) ετών να μοιάζει με βηματάκι. Ο πολυσχιδής Γάλλος οραματιστής επιδίωξε με το «La voix humaine» να αφηγηθεί μια μοιραία ερωτική ιστορία, προβαίνοντας παράλληλα σ’ ένα λανθάνον σχόλιο πάνω στο νέο τοπίο που διαμορφώνεται για τις ανθρώπινες σχέσεις από την τεχνολογία της επικοινωνίας. Κι αυτή είναι μια συζήτηση που, σχεδόν έναν αιώνα μετά, κάθε άλλο παρά μοιάζει να έχει ολοκληρωθεί. Αντίθετα, πασχίζει ασθμαίνοντας να προσαρμοστεί στον αφηνιασμένο καλπασμό της εικονικής πραγματικότητας.

Το κελί μέσα τους

Το «Φιλί της γυναίκας αράχνης του Μ. Πουίγκ σε σκηνοθεσία Ανδρέα Αραούζου.

Το «Φιλί της γυναίκας αράχνης» είναι ένα δύσκολο και απαιτητικό κείμενο, που όχι απλώς βάζει δύσκολα στον σκηνοθέτη, αλλά επιβάλλει απόλυτη αφοσίωση. Με άλλα λόγια, βασίζεται στον διακαή πόθο ενός σκηνοθέτη να αναμετρηθεί μαζί του. Παράλληλα, είναι καλύτερα κανείς να εγκαταλείψει την ιδέα για ανέβασμά του αν δεν σιγουρευτεί ότι εξασφάλισε τις υπηρεσίες δύο ηθοποιών που θα είναι όχι απλώς απόλυτα ταγμένοι και συγκεντρωμένοι και στην παραμικρή ατάκα, αλλά και ικανοί να συντονιστούν με τον θεατρικό κώδικα των χαρακτήρων που υποδύονται. Ο Μολίνα και ο Βαλεντίν –ειδικά ο πρώτος– είναι δύο ρόλοι εντυπωσιακά πιστευτοί και πραγματικοί, αλλά και εκρηκτικοί. Είναι ικανοί να δοξάσουν αλλά και να καταποντίσουν επαγγελματίες ηθοποιούς με περγαμηνές.

Μεταξύ αλληλεξάρτησης κι αλληλοσπαραγμού

«Η Παράλειψη της οικογένειας Κόλεμαν» του Κλαούντιο Τολκατσίρ σε σκηνοθεσία Μαρίας Κυριάκου.  

«Μη χτυπάτε το κουδούνι, παράσταση σε εξέλιξη». Η επιγραφή αυτή υποδέχεται τους επισκέπτες του σπιτιού που νοίκιασε ο Αργεντινός ηθοποιός και σκηνοθέτης Κλαούντιο Τολκατσίρ, για να το μετατρέψει σ’ έναν –θρυλικό πλέον- θεατρικό χώρο. Το «Timbre 4», ελληνιστί «4^ο Κουδούνι», βρίσκεται στο Μποέδο, μια τυπική εργατογειτονιά του Μπουένος Άιρες. Κι η «Παράλειψη της οικογένειας Κόλεμαν» δεν αποτέλεσε μόνο το πόνημα που εκτόξευσε τη φήμη του κι ως θεατρικού συγγραφέα, αλλά αποτέλεσε και ιδρυτικό ορόσημο στην ιστορία του συγκεκριμένου καλλιτεχνικού οργανισμού. Εκείνο το σπίτι αποτέλεσε τη μήτρα που επί εννιά μήνες «κυοφορούσε» ένα έργο που έμελλε να γνωρίσει τεράστια επιτυχία –αρχικά από στόμα σε στόμα- κι έφτασε να θεωρείται από τα σημαντικότερα της σύγχρονης αργεντινικής δραματουργίας.

Ασπιρίνες ανθρωπιάς

«Λαμπεντούζα» του του Άντερς Λουστγκάρτεν σε σκηνοθεσία Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου.

Η φιλοξενία παραστάσεων από την Ελλάδα θα μπορούσε να είναι μορφή προληπτικής αγωγής κατά της εσωστρέφειας για το κυπριακό θεατρικό οικοσύστημα. Δεν είναι ότι δεν έχουμε αρκετές παραγωγές, αλλά είναι πάντα χρήσιμη μια ενημέρωση για τα καλλιτεχνικά τεκταινόμενα στη μητροπολιτική Ελλάδα. Ίσως να ήταν χρήσιμη και μια θεσμική επαναφορά εκείνης της Εβδομάδας Ελληνικού Έργου, όχι βέβαια με τη λογική της εμπορικής αρπαχτής, αφού ούτως ή άλλως, για μια ποιοτική ελλαδική παραγωγή η εμπορική επιτυχία των περιορισμένων παραστάσεων είναι δεδομένη.

Ο Χάιντ που δεν κρύβεται

«Dr. Jekyll and Mr Hyde» σε σκηνοθεσία Αντρέα Χριστοδουλίδη.

Συμβαίνει άραγε συχνά να κοιτάζουμε τον καθρέφτη και να δυσκολευόμαστε να αναγνωρίσουμε το είδωλό μας; Να συλλαμβάνουμε τον εαυτό μας να αντιδρά αψυχολόγητα ή να κάνει πράγματα ασυνήθιστα; Είναι συχνό φαινόμενο η πίεση των περιστάσεων να επιφέρει παρεκκλίσεις από την κανονική μας συμπεριφορά, που μας ωθούν στην αίσθηση ότι μέσα μας κρύβουμε κι έναν άλλο άνθρωπο;

Ένα παιχνίδι χαρμολύπης

 «Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου» της Άλκης Ζέη στον ΘΟΚ.

 Θα ήταν μεγάλη παράλειψη εκ μέρους μου αν δεν έγραφα ένα σημείωμα για τον «Μεγάλο περίπατο του Πέτρου». Οφείλουμε να είμαστε απαιτητικοί με το καλλιτεχνικό προϊόν (μα τι άσχημη λέξη!) του κρατικού θεάτρου, εντούτοις αυτό δεν πρέπει να μας εμποδίζει να αναγνωρίζουμε μια σπουδαία κατάκτηση, όπως αυτή της Σκηνής 018 εκ μέρους του Τάκη Τζαμαργιά και των συνεργατών του.