Λυρικός πραγματισμός

«Το Σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα», Point Το & Θέατρο ΚΡΑΜΑ.

Αυτό το σπίτι χτίστηκε με συμπαγή υλικά· με τιμιότητα, ειλικρίνεια, πάθος, πείσμα και –το σημαντικότερο- μια επίγνωση δυνατοτήτων που αναγόταν σ’ ένα είδος «λυρικού πραγματισμού». Γι’ αυτό και άντεξε σε αντίξοες συνθήκες, κάτω από απειλητικά σύννεφα καλλιτεχνικής αμφισβήτησης και οικονομικής στενότητας. Γι’ αυτό ξεπέρασε όλα τα «αντιεμπορικά» του χαρακτηριστικά και αγκαλιάστηκε με θέρμη από το κοινό.

Δεν μπορεί κανείς να αντιμετωπίζει μια πρόταση σαν το «Σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα» από την ομάδα PointΤο και το Θέατρο ΚΡΑΜΑ με αυστηρά τεχνικά κριτήρια. Δεν μπορεί να στέκεται σε λεπτομέρειες, να διαγιγνώσκει άνισες ερμηνείες, σκηνικές και ενδυματολογικές ευκολίες, αστοχίες στη διανομή και άλλα τέτοια πεζά και να παραγνωρίζει την ποιητική ουσία του έργου. Η οποία ως εκ θαύματος αναδύεται κανονικά, προκύπτει σταγόνα – σταγόνα μέσα από έναν στυγνό ρεαλισμό που συναντά επαρκώς την λορκική μυθολογία.

Αυτός ήταν κι ο λόγος που επέλεξα να δημοσιοποιήσω τις σκέψεις μου για την παράσταση αυτή μετά το κλείσιμο του κύκλου της. Η ταπεινή αυτή πρόταση που παρουσιάστηκε στη διαμορφωμένη σκηνή του Wherehaus 612 ήταν μια περήφανη και βροντερή απάντηση από ανθρώπους που αισθάνθηκαν με την εφαρμογή του Σχεδίου Επιχορηγήσεων Θυμέλη να τους τραβάν κάτω από τα πόδια κι αυτό ακόμη το ευτελές κιλίμι που είχαν. Που ένιωσαν ότι κάποιοι τους ήθελαν έξω από την «επόμενη μέρα» του θεατρικού τοπίου. Παράλληλα, εξέθεσε φιλόδοξες και αισθητά πιο ακριβές παραγωγές. 

Δεν πρόκειται για μια παράσταση- τομή στα θεατρικά μας δρώμενα, αλίμονο. Κι αυτό οι συντελεστές το γνωρίζουν καλύτερα απ’ όλους. Πέτυχαν όμως το ζητούμενο, που ήταν η αξιοπρεπής απόδοση ενός κορυφαίου δραματικού ποιήματος.

Το θρυλικό κύκνειο άσμα του Λόρκα, μια κλασική τραγωδία με αρχαιοελληνική χροιά, ολοκληρώθηκε ένα μήνα πριν το ξέσπασμα του Ισπανικού Εμφυλίου και δύο μήνες πριν τη δολοφονία του από τους εθνικιστές, τον Αύγουστο του 1936. Οι ευαίσθητες κεραίες του ποιητή συνέλαβαν με ζηλευτή διαύγεια τις δηλητηριώδεις δαγκάνες του πολιτικού ολοκληρωτισμού να θερίζουν, σε μια εποχή όπου το θηρίο του φασισμού είχε αρχίσει να προελαύνει.

Ο ολοκληρωτισμός προσωποποιείται στη στυγερή Μπερνάρντα Άλμπα, την αμείλικτη μητριάρχη που δυναστεύει τις ζωές των θυγατέρων της με συναισθηματικές αξιώσεις που καταπνίγουν την ελευθερία και τη σεξουαλικότητά τους και τις ωθεί στον αλληλοσπαραγμό.

Ο Σπύρος Αντωνέλλος γνωρίζει ότι πιο σημαντική κι από την εξέλιξη της πλοκής είναι η οικοδόμηση της αποπνικτικής ατμόσφαιρας. Στην παράσταση, οι ιδέες που αναβοσβήνουν από το φουαγιέ ακόμη, πριν την έναρξη, τελικά συνδέονται μεταξύ τους με μαγικό τρόπο. Το ανθρώπινο δυναμικό εξελίχθηκε σε μια επαρκώς ταιριαστή υποκριτική κοινότητα, με τα κομμάτια να βρίσκουν τη θέση τους στο παζλ. Η συναισθηματική κορύφωση σφίγγεται σταδιακά σαν βίδα και ο σκηνοθέτης ενισχύει την κλειστοφοβική αίσθηση. Με την ώρα ένιωθες ότι το πλάτος της σκηνής μίκραινε και πίεζε σαν μέγγενη την ένταση, που αδυνατούσε να βρει βαλβίδα εκτόνωσης. Κι ο εμφανίσιμος μνηστήρας γίνεται ο καταστροφικός σπινθήρας μέσα στο σπιρτόκουτο.

Παρά το γεγονός ότι όλα τα πρόσωπα του έργου είναι γυναίκες, ενδεδυμένες με μια σιωπηρή απελπισία, η παράσταση είναι αμιγώς «αρσενική». Βαρβατίλα αναδύεται σε κάθε έκφραση των χαρακτήρων, καθώς πίσω από κάθε λέξη και πράξη κρύβονται οι εκφάνσεις της ανδροκρατούμενης κοινωνίας. Σ’ ένα άλλο επίπεδο, το «Σπίτι» είναι ένα βαθιά πολιτικό έργο ακριβώς γιατί αγγίζει το θέμα της γυναικείας χειραφέτησης. Διότι καμιά κοινωνία ποτέ δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι πλησιάζει καν στην πραγματική ελευθερία, αν πρώτα δεν εξαλείψει οριστικά τα καταπιεστικά ήθη κατά των γυναικών.