Είμαστε όλοι Τρολλ

«Ο δάσκαλός μας εν Τρολλ» σε σκηνοθεσία Γιώργου Κυριάκου.

Σύμφωνα με τον Ντένις Κέλι, αν είναι να μη γράφεις με πάθος, καλύτερα να μη γράφεις καθόλου. Για τα έργα του ισχύει (γιατί όχι και για όλα τα έργα του κόσμου;) ότι αν δεν τα ανεβάζεις με πάθος, καλύτερα να μην τα ανεβάσεις καθόλου. Αυτό το πάθος περισσεύει στην περίπτωση του Γιώργου Κυριάκου που στο κείμενο «Our teacher’s a Troll» βρήκε τη λυδία λίθο για να δοκιμάσει, να πειραματιστεί, να τεντώσει και να εξελίξει θεωρίες, γνώσεις και εμπειρίες που είχε συλλέξει από τη μέχρι τώρα εμπειρία του στο θέατρο. Και να τις ανατρέψει όλες. Έμενε μόνο να βρει το «σανίδι» κι αυτό ήταν οι συνοδοιπόροι σ’ ένα ταξίδι διαρκείας με πολλούς σταθμούς.

Στην εξέδρα είναι το παιχνίδι

Οι εντυπώσεις μιας συναυλιακής βραδιάς με τον Θανάση Παπακωνσταντίνου και τον Σωκράτη Μάλαμα.

Είναι το απόλυτο σχήμα του φετινού καλοκαιριού. Μια «αγία» σύμπραξη, που μοιάζει με καταπιεσμένη επιθυμία που ξεσπά σαν ηφαίστειο. Ένα κορυφαίο καλλιτεχνικό δίδυμο με φουντωτό παρελθόν (αρχής γενομένης από τον δίσκο «Στην Ανδρομέδα και στη γη», 1995), εκρηκτικό παρόν (τον φετινό δίσκο «Με στόμα που γελά») και φλογερό μέλλον.

Αυτό που προσφέρουν οι Θανάσης Παπακωνσταντίνου και Σωκράτης Μάλαμας είναι σαφώς μια απαράμιλλη συναυλιακή πρόταση αν αναλογιστεί κανείς εκτός από το χάρισμα και τη δεδομένη χημεία δύο σαμάνων δημιουργών, την ονειρεμένη και δεμένη ομάδα συντελεστών. Εκτός από τη γάργαρη γυναικεία νότα της Ιουλίας Καραπατάκη, είναι και οι ωδικές ανάσες που πρόσφεραν ο άρχων βιολιστής Φώτης Σιώτας και ο τεχνικός σκηνής Αλέξανδρος Κτιστάκης, που θα μπορούσαν από μόνοι τους να στηρίξουν ένα χάρμα μουσικό μυστήριο. Κάθε λεπτομέρεια αυτής της απίθανης τετράωρης φαντασμαγορίας έμοιαζε κουρδισμένη στην εντέλεια από καλλιτεχνικής σκοπιάς, αλλά και τεχνικής, όταν μιλάμε για τον ήχο και τους φωτισμούς.

Εκεί που δεν υπάρχουν λέξεις

Martha Graham Dance Company στο πλαίσιο του Διεθνούς Φεστιβάλ Κύπρια. 

Το φετινό Φεστιβάλ Κύπρια έχει διαφορετικό αέρα από τα προηγούμενα. Είναι δεδομένη η διάθεση των διοργανωτών να το αναβαθμίσουν, αλλά αυτό δεν θα αρκούσε αν δεν συμπληρωνόταν από μερικές ευνοϊκές συγκυρίες.

Η μία ήταν η θεσμική πρόθεση της Βασιλικής Ορχήστρας Κονσέρτχεμπαου του Άμστερνταμ να περιοδεύσει σε όλες τις χώρες της ΕΕ, που έδωσε την ευκαιρία στο Φεστιβάλ να αρπάξει τη μοναδική ευκαιρία που έχει κανείς να κάνει καλή πρώτη εντύπωση. Έτσι, το Κούριο φιλοξένησε τη σημαντικότερη μουσική εκδήλωση της σύγχρονης ιστορίας του και επέδειξε την εξαιρετική του ακουστική, σιγοντάροντας τον τέλειο ήχο της RCO με τον λυρικότερο ήχο της φύσης: τον φλοίσβο της θάλασσας.

Ακούρευτες προσδοκίες

Όσα αποκομίσαμε από μια νύχτα στην όπερα με τον «Κουρέα της Σεβίλλης». (©Tolis Photography Studio)

Θα ήμουν από τους τελευταίους που συγκινούνται από τις αμπελοφιλοσοφικές αλχημείες του Πάολο Κοέλιο, ωστόσο η επιθυμία μου εισακούστηκε. Το 2015, όταν το Φεστιβάλ Όπερας της Πάφου σύστηνε στο κοινό του τον Τζοακίνο Ρόσινι δεν έκρυψα ότι θα προτιμούσα να παρακολουθήσω ένα πιο χαρακτηριστικό και «βατό» έργο του «κύκνου του Πέζαρο». Πέρσι πάλι, παρακολουθώντας το ζίνγκσπιλ του Μότσαρτ «Απαγωγή από το Σεράι» σκέφτηκα ότι η λυρική μας ενημέρωση «παρατράβηξε» κι ήταν καιρός να αρχίσουμε να απολαμβάνουμε ξανά πιο ονομαστά οπερατικά έργα.

Γιατί ηνόχλησες το έργο;

Για τον Αγαμέμνονα του Γκραουζίνις, τον Ορέστη του Αναστασάκη και την Άλκηστη του Ερωτοκρίτου. 

Στη συνέντευξη που έδωσε στο Φιλgood λίγες μέρες πριν την έλευση του Αγαμέμνονα του Αισχύλου στην Κύπρο, ο Τσέζαρις Γκραουζίνις έλεγε ότι η μεγαλύτερη παγίδα για ένα σκηνοθέτη που ανεβάζει αρχαίο δράμα είναι να παρασυρθεί σε μια επίδειξη εξυπνάδας κατά την ανάγνωση του αρχετυπικού έργου. Και το καλύτερο κομπλιμέντο είναι να του πουν ότι η παράσταση ήταν καλή, αλλά η σκηνοθεσία αδιάφορη. Τι γίνεται όμως με τη μετάφραση; Κι ακόμη περισσότερο, τι γίνεται όταν η μεγαλοπρεπής απλότητα και η αφαιρετική αμεσότητα της σκηνοθετικής γραμμής συγκρούεται με την αχαλίνωτη ποιητική ελευθερία μιας επιβλητικής, καινοφανούς και αναστοχαστικής μεταφοράς;

Το μάτι να κλείνει από τη σκόνη

Αντιπαραθέτοντας τις παραστάσεις «Παράξενο ζευγάρι» και «Μπαμπάδες με ρούμι».

Η φράση «κλείνει το μάτι στο κοινό» είναι ίσως μια πιο πολιτικά ορθή ορολογία για τη θεατρική αρπαχτή. Είναι βαριά λέξη αυτή, το ξέρω, ειδικά όταν μιλάμε για το αποτέλεσμα μιας καλλιτεχνικής διεργασίας κι ακόμη περισσότερο όταν το κοινό δείχνει να το διασκεδάζει. Και ποιος είμαι εγώ που θα αμφισβητήσω το κριτήριό του και την αίσθηση του χιούμορ του; Αποσύρω λοιπόν κατηγορηματικά τη λέξη «αρπαχτή». Πρέπει να καταλάβουμε κάποτε κι εμείς οι τάχαμου «κριτές» ότι το θέατρο δεν είναι μια τέχνη για λίγους και στριφνούς κι ότι συχνά συμβαίνει να λειτουργούν κι άλλοι κώδικες της επικοινωνίας που έχουν να κάνουν λ.χ. με την (τηλεοπτική) αναγνωρισιμότητα και την οικεία μανιέρα. Οι θίασοι από την Ελλάδα έχουν πάψει εδώ και καιρό να μας πουλούν καθρεφτάκια και χάντρες. Το αποτέλεσμα που βλέπουμε είναι εν πολλοίς αυτό που προορίζουν και για το ελλαδικό κοινό κι όχι κάποια απλοποιημένη κυπριακή εκδοχή.

Το θλιμμένο μπουρλέσκο

«Ρωμαίος και Ιουλιέτα» του Μποστ σε σκηνοθεσία Κώστα Σιλβέστρου στην ΕΘΑΛ. 

Κάθε κριτικό σημείωμα σε σχέση με τη θέαση μιας κωμωδίας που δεν διακατέχεται και το ίδιο από χιούμορ και χαρακτηρίζεται μόνο από ακαδημαϊσμούς, χειρουργική προσέγγιση και δυσκοίλιο ύφος θεωρώ ότι αδικεί την παράσταση και την ίδια τη φύση της κωμωδίας. Δυσκολεύομαι κάπως να βρω τις λέξεις γι’ αυτό το κείμενο κι αυτό γιατί ο ειρμός μου διακόπτεται συνεχώς από τα γέλια. Μάλιστα. Κάθομαι μπροστά από μια οθόνη και γελάω ενθυμούμενος σκηνές, ατάκες και συναισθήματα από μια παράσταση κι ευτυχώς που δεν με βλέπει κανείς γιατί πραγματικά θα ανησυχούσε. «Πάει, σάλεψε αυτός» θα έλεγε.

Η νέμεση του ΘΟΚ

Το «Παγκόσμιον Άσμα» του Χριστόδουλου Γαλατόπουλου από το ΘΕΠΑΚ. 

Ο Θεατρικός Οργανισμός Κύπρου δεν είναι Υπουργείο Θεάτρου. Ή τουλάχιστον δεν είναι ΠΙΑ. Είναι ένα κλασικό κρατικό θέατρο επωμισμένο με επιπλέον ευθύνες κατανομής των επιχορηγήσεων του ελεύθερου θεάτρου, αλλά και με μερικά ενδιαφέροντα προγράμματα θεατρικής ανάπτυξης. Εκείνος ο ιστορικός του ρόλος άρχισε μάλλον να φθίνει από την πρώτη δεκαετία κιόλας. Αν στα καθήκοντα του οργανισμού ήταν και η άσκηση σοβαρής «θεατρικής πολιτικής» δεν θα «έβγαζαν μάτι» κάποια τεράστια κενά στην κάλυψη περιοχών που αφορούν κείμενα- θησαυρούς της κυπριακής –και όχι μόνο- γραμματείας (μεσαιωνικής, αναγεννησιακής, νεότερης) και στη σύγχρονη πρόσληψή τους.

Η αύρα του χειροποίητου

«Ο χρυσός και ο τενεκές» των Νίκου Τσιφόρου και Πολύβιου Βασιλειάδη από την Point To Contemporary Theatre.

Το καλοκαίρι δεν αρχίζει πια αν δεν έχεις παρακολουθήσει μια υπαίθρια θεατρική παράσταση βασισμένη σε έργο του κλασικού εμπορικού ελληνικού κινηματογράφου. Άλλοι μιλούν για μια εύκολη λύση, άλλη για δοκιμασμένη, άλλοι για την ισχυρή ζήτηση που δημιουργεί την προσφορά. Το σίγουρο είναι ότι με τη φθίνουσα –μάλλον μη αναστρέψιμη- πορεία που έχει πάρει η παραδοσιακή τηλεόραση ως μέσο και την άνοδο της έξυπνης τηλεόρασης και των διεθνών πλατφόρμων ζωντανής ροής, περισσότερο πλέον βλέπουμε και μαθαίνουμε τα έργα εκείνης της εποχής στο σανίδι παρά στην οθόνη.

Γλυκερή ναφθαλίνη

«Νυφικό Κρεβάτι» του Γιαν ντε Χάρτογκ σε σκηνοθεσία Χρήστου Δήμα. 

Δέκα γεμάτες παραστάσεις σε αχανείς αντιθεατρικούς χώρους για ένα ολιγοπρόσωπο έργο, που θεωρείται ξεπερασμένο εδώ και δεκαετίες, το λες και θαύμα του καλλιτεχνικού μάρκετινγκ. Το «Νυφικό Κρεβάτι» ήταν ένα εμπορικό πυροτέχνημα στη θεατρική μας πραγματικότητα, που όμως ούτε δρόμους άνοιξε, ούτε διατάραξε τις ράθυμες ισορροπίες της. Στο δέντρο του κυπριακού θεάτρου θα συνεχίσουν να φωλιάζουν πολλών ειδών και μεγεθών πουλιά. Δεν ήρθε κάποιο «γεράκι» να τα τρομάξει, ούτε είναι έγκλημα και προσβολή προς τους πεφωτισμένους επαΐοντες του «ποιοτικού θεάτρου» το να καταφέρει μια παραγωγή να επιπλεύσει οικονομικά χωρίς επιχορήγηση.

Φοβού τον Μολιέρο

«Ζώρζ Νταντέν ή Ο ανύπαρκτος Σύζυγος» του Μολιέρου σε σκηνοθεσία Ανδρέα Μελέκη, στο Θέατρο Σκάλα. 

Όσο η ασήκωτη τυπολογία των συμβολικών χαρακτήρων του Μολιέρου, που έχουν καταδικαστεί σε αιώνια μνημόνευση, γοήτευε σκηνοθέτες και ηθοποιούς οι θεατρικές σκηνές δεν προλάβαιναν να ανεβάζουν έργα του. Αρχοντοχωριάτες, μισάνθρωποι, φιλάργυροι, ταρτούφοι, κατά φαντασίαν ασθενείς κάθε άλλο παρά έπαψαν ή πρόκειται να πάψουν να κυκλοφορούν ανάμεσά μας ή στον καθρέφτη μας. Όμως, ενώ τα έργα του Γάλλου κωμωδιογράφου είναι τόσο οικεία και κλασικά έχω την αίσθηση ότι στο κυπριακό, αλλά και γενικότερα στο ελληνόφωνο θέατρο –για να μην το διεθνοποιήσω- όλο και αραιότερα βρίσκουν τον δρόμο προς τη σκηνή.

Όταν σμίγει βουνό με βουνό

«Όρος/ Mountain» από τις Ασώματες Δυνάμεις σε σύλληψη και χορογραφική διεύθυνση Ανδρομάχης Δημητριάδου Λίνταλ. 

«Δεν νικήσαμε το βουνό, αλλά τους εαυτούς μας». Τα λόγια αυτά ανήκουν στον Έντμουντ Χίλαρι, τον άνθρωπο που η ιστορία αναγνωρίζει ως τον πρώτο που πάτησε το πόδι του στην κορυφή του όρους Έβερεστ, στις 29 Μαΐου 1953. Ωστόσο, μιλούσε στον πληθυντικό γιατί δεν ήταν μόνος. Δεν θα μπορούσε να είναι μόνος. Μαζί του ήταν και ο σέρπα Τένσινγκ, ο Νεπαλέζος οδηγός και αχθοφόρος. Στην περίπτωσή τους ίσχυσε περίτρανα το «βοήθα με να σε βοηθώ, ν' ανεβούμε το βουνό».

Ρόλοι σαν έρωτες

«Η πόρνη από πάνω» του Αντώνη Τσιπιανίτη σε σκηνοθεσία Άγι Παΐκου.

Από το 1979 όταν -κοριτσόπουλο ακόμη- έπαιξε το βατραχάκι στο «Γενναίο Βατραχάκι» του Λεβ Ουστίνοφ, μέχρι το 2008 που συμμετείχε στον Χορό του Πλούτου, η Μήδεια Χάννα κόντεψε τους 100 ρόλους στον ΘΟΚ. Αποχώρησε όταν άρχιζαν οι ριζικές ανακατατάξεις στον θίασο, διακατεχόμενη από το σύνδρομο της «χαμένης ευκαιρίας» και μια πικρή αίσθηση αδικίας ότι ποτέ δεν της ανατέθηκαν μεγάλοι και απαιτητικοί ρόλοι. Της πήρε άλλα δέκα χρόνια να κάνει το αυτογνωσιακό ταξίδι προς τη συνειδητοποίηση ότι στο θέατρο, όπως και στη ζωή, τίποτα δεν χαρίζεται αν δεν έχεις την πυγμή να το αρπάξεις από τα μαλλιά. Κι ότι το προστατευτικό δίχτυ της επαγγελματικής ασφάλειας μπορεί να σε παγιδέψει σαν ιστός αράχνης.

Γενετικά τροποποιημένη ταύτιση

«Η Μεγάλη Χίμαιρα» του Μ. Καραγάτση σε σκηνοθεσία Δημήτρη Τάρλοου. 

Μεταπλάθοντας σε δραματικό τον πεζό αφηγηματικό λόγο ο διασκευαστής- λογοτέχνης εισέρχεται αναπόφευκτα σε μια διαδικασία διήθησης με βάση και προσωπικά, υποκειμενικά δεδομένα. Σε ένα σημαντικό βαθμό «οικειοποιείται» το αρχικό κείμενο, το μεταγράφει συνδιαλεγόμενος με το πρωτότυπο, ενώ παράλληλα μεταφέρει τις δικές του επιλογές καθώς επιζητεί να πετύχει μια ισορροπημένη φόρμουλα του αναπαραστάσιμου δραματικού λόγου. Εντούτοις, όπως συμβαίνει και με το θεατρικό έργο, το ζητούμενο δεν είναι το κείμενο αλλά η σκηνική του απόδοση: η παράσταση. Δεν απευθύνεται σε αναγνώστες, αλλά σε θεατές.

Η στοιχειώδης εξίσωση

«Ποιος σκότωσε τον σκύλο τα μεσάνυχτα» σε σκηνοθεσία Λέας Μαλένη στην Κεντρική Σκηνή ΘΟΚ. 

Ευτυχώς που ο ΘΟΚ θυμήθηκε ότι η Κεντρική Σκηνή δεν είναι αυστηρά και μόνο για κλασικά έργα κι έτσι έχουμε την ευκαιρία, για αλλαγή, να παρακολουθήσουμε και μια υψηλών απαιτήσεων παραγωγή ενός σύγχρονου έργου. Το οποίο μάλιστα συνομιλεί με τις διασημότερες σκηνές του κόσμου, έχει διακριθεί διεθνώς και παρεκκλίνει από την πεπατημένη. Είναι όμως πολυπρόσωπο, ακριβό και απευθύνεται στο ευρύ κοινό, στο οποίο άνετα θα μπορούσα να περιλάβω τους μαθητές του λυκείου ή και του γυμνασίου. Κι αν δεν το τολμούσε ο ΘΟΚ, δύσκολα θα μπορούσαμε να το δούμε σε κυπριακή σκηνή.

Η λερναία επιθυμία

«Φαίδρα» του Γιάννη Ρίτσου σε σκηνοθεσία Παναγιώτη Μπρατάκου και Αλέξανδρου Αχτάρ.

Ο στόχος για τον Παναγιώτη Μπρατάκο και τον Αλέξανδρο Αχτάρ, όταν καταπιάστηκαν με τη «Φαίδρα» του Γιάννη Ρίτσου, ήταν να ισορροπήσουν πάνω από το ιδανικό χάσμα μεταξύ υπερδραματοποίησης και απλής απαγγελίας. Σ’ αυτόν τον στόχο συγκεντρώθηκαν, εκεί επένδυσαν τις δημιουργικές τους δυνάμεις, αυτό χρησιμοποίησαν ως μπούσουλα στην καλλιτεχνική τους πρόταση. Με πλήρη συναίσθηση, θέλω να πιστεύω, ότι αυτή η «χρυσή τομή» είναι μια ουτοπία κι ότι ουσιαστικά δεν υπάρχει τρίτος δρόμος. Ό,τι πιο κοντινό στο ιδανικό είναι αυτό που ταλαντεύεται, που φλερτάρει διαδοχικά πότε με τη μια και πότε με την άλλη πλευρά της πλάστιγγας.

Ιστορίες που «καίγονται» να ειπωθούν

«Καθήκον» της Αν Μαρί Τζασίρ και «Foxtrot» του  Σαμουέλ Μάοζ.

«Ο Απρίλης είναι ο πιο σκληρός μήνας» έγραφε ο Τ.Σ. Έλιοτ στην «Έρημη Χώρα». Όχι μόνο επειδή «γεννοβολάει πασχαλιές μες από τη νεκρή γη», αλλά κι επειδή «σμίγει μνήμες και επιθυμίες». Στη δική μας έρμη χώρα ο σκληρός μήνας έχει συνδεθεί με τη διοργάνωση του Φεστιβάλ Κινηματογραφικές Μέρες, μια πραγματική όαση στη ζωή των απανταχού εραστών της μεγάλης οθόνης.

Γέλιο μέχρι πικρών δακρύων

«Και το Όνομα αυτού…» των Ματιέ Ντελαπόρτ και Αλεξάντρ ντε λα Πατελιέρ σε σκηνοθεσία Διομήδη Νικήτα.

Μια κλασικού τύπου αστική sitcom δωματίου, και μάλιστα γαλλική, συνήθως κάτω από το ανατρεπτικό και αιχμηρό της πετσί υποθάλπει έναν μηρυκάζοντα καθωσπρεπισμό και μια υπόγεια διάθεση δικαιολόγησης των στερεοτύπων και προκαταλήψεων, αλλά και τήρησης των προσχημάτων στην έκφραση. Το σχήμα με το καλολαδωμένο σουαρέ που πάει στραβά είναι γνώριμο μέχρι κοινοτοπίας, ιδίως στη γαλλική κωμωδιογραφία.

Όλοι οι βιασμοί είναι ομαδικοί

«Χαρωπά τα δυο μου χέρια» του Μιχάλη Παπαδόπουλου στο Θέατρο Ανεμώνα σε σκηνοθεσία Αλεξίας Παπαλαζάρου.

Πριν από μερικές εβδομάδες η υποκριτική και επιλεκτικά ευαίσθητη κυπριακή κοινωνία «έπεσε από τα σύννεφα» με αφορμή το θάνατο νεαρής, που ήταν θύμα ενδοοικογενειακής παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης. Το ότι η οικογένεια ήταν θετή είναι δευτερευούσης σημασίας, παρότι οι πτυχές αυτής της υπόθεσης ανέδειξαν ένα τεράστιο απόστημα που μας υπενθύμισε ότι στην πραγματικότητα όλοι οι βιασμοί είναι ομαδικοί κι ότι είμαστε συνένοχοι. Παράλληλα, θα μνημονεύεται στο μέλλον σε σεμινάρια και ημερίδες για τον τρόπο που ανάγλυφα αποτύπωσε τις σοβαρές σωματικές, κοινωνικές, διανοητικές, συναισθηματικές και άλλες συνέπειες στη ζωή του πολυθυματοποιημένου ατόμου.

Ξεχωρίζοντας τον κρόκο απ’ το ασπράδι

«Τρεις αδερφές» του Άντον Τσέχωφ σε σκηνοθεσία Αστέρη Πελτέκη από την Άνω Θρώσκω Παραγωγές. 

Στο συγκλονιστικό εθνογραφικό του οδοιπορικό στη Σαχαλίνη, τη νήσο-κάτεργο της τσαρικής εποχής, ο Τσέχωφ αναφέρεται σε μια φυλή αυτοχθόνων οι οποίοι δεν χρησιμοποιούσαν ποτέ έτοιμους δρόμους. Η κουλτούρα τους απέρριπτε την ίδια την έννοια του δρόμου. Κάθε φορά άνοιγαν καινούργιους, αποφεύγοντας τις παρεκκλίσεις και ανάγοντας έτσι κάθε διαδρομή σε μια νέα περιπέτεια, με τον τρόπο που το εννοούσε ο ποιητής Αντόνιο Ματσάδο: τον δρόμο τον φτιάχνεις περπατώντας. Εννοείται ότι η φυλή αυτή δεν είχε κανένα μέλλον στον άγρια πολιτισμένο κόσμο μας.

Ο κερατάς το μαθαίνει τελευταίος

«Ψυχολογία Συριανού συζύγου» του Εμμανουήλ Ροΐδη σε σκηνοθεσία Πάρι Ερωτοκρίτου. 

Ο Εμμανουήλ Ροΐδης έγραψε το διήγημα «Ψυχολογία Συριανού συζύγου» το 1894 και 124 χρόνια αργότερα η συζήτηση για το αν είναι νούσιμο οι άνθρωποι να παντρεύονται από έντονο πάθος ή όχι παραμένει μυστηριωδώς ψηλά στην ατζέντα. Και δεν φαίνεται να συμφωνούν ούτε οι ειδικοί, ψυχολόγοι και σύμβουλοι. Συνήθως όπου υπάρχει πάθος υπάρχει και ένταση, ανασφάλεια, εκρηκτικά συναισθήματα. Και πολλές φορές ο πόθος διατηρείται και φουντώνει από αυτά ή και από την προοπτική της απιστίας. Άβυσσος η ψυχή του ερωτευμένου.

Πομπώδης αυθεντικότητα

«Το πέπλο της Πιερέττας» του Άρτουρ Σνίτσλερ, σε σκηνοθεσία Αλεξάντερ Ίλιεφ στο Θέατρο Σκάλα. 

Το πεδίο όπου συναντάται ο θεατής με το θέαμα είναι εξαιρετικά πολύπλοκο. Και οι επιλογές που έχει μπροστά του ένας καλλιτέχνης ή ένας καλλιτεχνικός οργανισμός προκειμένου να συναντήσει τον παραλήπτη του σκηνικού μηνύματος πολλές και σύνθετες. Το Θέατρο Σκάλα αναζητεί τους κραδασμούς του θεατρικού διαλόγου κατά κανόνα πάνω σε μια μάλλον συντηρητική και συγκρατημένη ρεπερτοριακή και καλλιτεχνική γραμμή. Και είναι παράδοξο ότι η πιο τολμηρή παραγωγή του τα τελευταία χρόνια κάνει μια βουτιά στην παράδοση της τέχνης και της λαϊκότητας του θεάτρου.

Ο δράκος της αγιοποίησης

«Η νύχτα της ιγκουάνα» του Τένεσι Ουίλιαμς σε σκηνοθεσία Ανθούλλη Δημοσθένους, στην ΕΘΑΛ. (©Χρίστος Αβρααμίδης)

Πήγα με μεγάλη αδημονία στη Λεμεσό για να παρακολουθήσω την παράσταση της ΕΘΑΛ με το έργο του Τένεσι Ουίλιαμς «Η νύχτα της ιγκουάνα». Ήταν η πρώτη φορά που είχαμε την ευκαιρία να δούμε στην Κύπρο αυτό το «κρυμμένο» μεταιχμιακό αριστούργημα του κορυφαίου Αμερικανού συγγραφέα. Γενικότερα είναι ένα έργο που ανέβηκε ελάχιστες φορές στα ελληνικά, από το 1964 που το πρότεινε για πρώτη φορά ο Κάρολος Κουν σε μετάφραση Μάριου Πλωρίτη. Στην παράσταση εκείνη, μάλιστα, συμμετείχαν και οι Τζένη Γαϊτανοπούλου, Δέσποινα Μπεμπεδέλη, Στέλιος Καυκαρίδης και Νίκος Χαραλάμπους.

Ο σαδισμός της αντίφασης

«Οι Κονδυλοφόροι» του Νταγκ Ράιτ σε σκηνοθεσία Ανδρέα Αραούζου. (©Γιώργος Χαραλάμπους)

Ο Μαρκήσιος ντε Σαντ έγινε ο αγαπημένος μου παιδικός ήρωας όταν έπεσε στα χέρια μου η «Φιλοσοφία στο μπουντουάρ», σε ηλικία τόσο ακατάλληλη και τρυφερή που θα μπορούσε να ασκηθεί δίωξη στους γονείς μου για πλημμελή εποπτεία. Το ομολογώ τώρα, διότι υποθέτω ότι το «έγκλημα» έχει πια παραγραφεί και η 70χρονη μάνα μου μάλλον δεν κινδυνεύει να ζήσει άλλη μια μεγάλη συγκίνηση εξαιτίας μου.

Πρώτα ν’ αναπνεύσουμε

«Πνεύμονες» του Ντάνκαν Μακμίλαν σε σκηνοθεσία Μαρίας Ιόλης Καρολίδου.

Σε τι κόσμο θα φέρουμε τα παιδιά μας; Το ρητορικό αυτό ερώτημα, που ακούγεται σαν μπλουζ μουσική φράση, έμεινε παροιμιώδες στην ποπ ελληνική καθημερινότητα από μια λαϊκότατη τηλεοπτική στιχομυθία μεταξύ του Νίκου Ευαγγελάτου και του Νίκου Τσιαμτσίκα. Εννοείται όμως πως όταν το θέσουμε σε συγκεκριμένη συγκυρία και υπό συγκεκριμένες συνθήκες στον εαυτό μας ή τον άνθρωπο με τον οποίο σχεδιάζουμε να μοιραστούμε τη ζωή μας, εκτός από ένα παιχνίδι υποφοράς- ανθυποφοράς δύναται να πυροδοτήσει μια υπαρξιακή κρίση και να μας ταρακουνήσει μπροστά στη συνειδητοποίηση των μεγάλων ευθυνών.

Η δικτατορία της φασαρίας

«Φυλές» της Νίνα Ρέιν σε σκηνοθεσία Αθηνάς Κάσιου, στη Νέα Σκηνή ΘΟΚ. 

Παρακολούθησα τις δύο παραγωγές του Θεατρικού Οργανισμού με διαφορά δύο ημερών τη μία από την άλλη –την προηγούμενη Παρασκευή τις «Φυλές» και την Κυριακή τη «Στέλλα με τα Κόκκινα Γάντια». Η ολιγόμετρη απόσταση της Νέας από την Κεντρική Σκηνή μου φάνηκε αβυσσαλέα. Σαν να βρίσκεται η μία στον Ακάμα κι η άλλη στον Απόστολο Ανδρέα. Διερωτώμαι αν ο ΘΟΚ συνειδητά έχει επιλέξει να απευθύνεται σε διαφορετικό κοινό, αν έχει εσκεμμένα τραβήξει μια κόκκινη διαχωριστική γραμμή στους θεατρόφιλους, καλώντας τους να διαλέξουν πλευρά. Και δεν είναι ζήτημα πλουραλισμού. Είναι λες και τίθεται στο κοινό ένα ιδεολογικό δίλημμα.

Το άχθος της μνήμης

Το «Τίμημα» του Άρθουρ Μίλερ σε σκηνοθεσία Άδωνη Φλωρίδη στο Θέατρο Versus. 

Το «Τίμημα» του Άρθουρ Μίλερ είναι ένα υπέροχο έργο. Περιέχει όλα τα ακριβά και σπάνια συστατικά ενός παλιάς κοπής αριστουργήματος, αλλά και μια αινιγματική σεμνότητα που το κρατά στην πίσω θέση της «βιτρίνας». Το τίμημα του τίτλου είναι αυτό που πληρώνουμε πάντα όταν παίρνουμε τις μεγάλες αποφάσεις, όταν καλούμαστε σε κρίσιμες φάσεις της ζωής να κάνουμε καθοριστικές επιλογές. 

Σε γραπώνει απ’ τον λαιμό

«Στέλλα κοιμήσου» του Γιάννη Οικονομίδη από το Εθνικό Θέατρο της Ελλάδας. 

Αν ο κινηματογράφος του Γιάννη Οικονομίδη είναι μια προσομοίωση της πραγματικότητας, μια «φέτα αληθινής ζωής», το θέατρό του αποδεικνύεται δριμύτερο, αμεσότερο, στα όρια του αφόρητου. Και συνεπώς νοσηρά γοητευτικό. Είναι ένα διαπεραστικό βίωμα, μια πρωτόγνωρη εμπειρία που δεν στοχεύει στη συγκίνηση και την κάθαρση, αλλά σ’ ένα εντατικό ταρακούνημα. Δεν είναι υπόκριση, δεν είναι μίμηση πράξεως, είναι ό,τι πιο κοντινότερο στην ίδια την πράξη. Ένας επαναστατικός παραστατικός «φωτορεαλισμός», η πιστότητα του οποίου είναι τόσο απόλυτη που κονιορτοποιεί τις συμβάσεις και χτίζει τον θεατή ΜΕΣΑ στον τέταρτο τοίχο.

Ευαισθησία και σκληρότητα

«Ένας κύκλος με κιμωλία» από το Θέατρο Λέξη σε σκηνοθεσία Νίκου Νικολαΐδη. 

Το να διασκευάσεις τον «Κύκλο με την Κιμωλία» σε μια παραγωγή για όλη την οικογένεια, με προοπτική να αποτελέσει επιλογή για οργανωμένες παραστάσεις για σχολεία, είναι από μόνο του μια καλή ιδέα. Είναι όμως και μια επικίνδυνη ιδέα. Καταρχήν, το έργο είναι από μόνο του ένα ωραίο, διδακτικό παραμύθι με σαφείς κοινωνικοπολιτικές προεκτάσεις, άνετα προσβάσιμο στο νεανικό ή και στο εφηβικό κοινό.

Ερμηνευτική ισορροπία για σεμινάριο

«Κάθε Πέμπτη κύριε Γκρην» του Τζεφ Μπάρον στο Θέατρο Σκάλα.

Η παράσταση που είδα ήταν η τελευταία προγραμματισμένη που ανέβαινε μπροστά στο κοινό της Λάρνακας, πριν την περιοδεία στη Λευκωσία (23 & 24/1 στο Θέατρο Δέντρο). Σε αντίθεση, όμως, μ’ ό,τι συνηθίζεται στους αποχαιρετισμούς των καλών παραγωγών, η προσέλευση δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ικανοποιητική. Κι αυτό παρά το γεγονός ότι μιλάμε για την περίπτωση μιας παράστασης που είναι δύσκολο να μην έχει διαφημιστεί τουλάχιστον από στόμα με στόμα και για την οποία έχουν γραφτεί θετικές κριτικές. Παρά το γεγονός, επίσης, ότι οι οιωνοί για το μέλλον του Θεάτρου Σκάλα δεν είναι ιδιαίτερα αισιόδοξοι και συνεπώς το κοινό της Λάρνακας είχε την ευκαιρία να εκφράσει έμπρακτα τη συμπαράστασή του.

Ριζωμένη υπερκινησία

«Προμηθέας Δεσμώτης Ι» σε σκηνοθεσία Μιχαήλ Μαρμαρινού στο Θέατρο Δέντρο. (©Χρίστος Γωγάκης)

Πληκτρολογώντας τις λέξεις «Προμηθέας» και «Δέντρο» στη μηχανή αναζήτησης, ο δαίμων της σύγχρονης τεχνολογίας προσφέρει την ευκαιρία να γνωρίσουμε την περίπτωση μιας υπεραιωνόβιας πεύκης στο πάρκο Γουίρ της Νεβάδα, που θεωρούνταν ο αρχαιότερος μη-κλωνικός ζωντανός οργανισμός στον πλανήτη. Κόπηκε το 1964 για σκοπούς μελέτης και για να υπολογιστεί η ηλικία του. Εικάζεται ότι προσεγγίζει τα 5000 χρόνια. Η άχαρη «θυσία» του δέντρου, που ονομάστηκε Προμηθέας, για χάρη της επιστήμης προκαλεί ενδιαφέροντες συνειρμούς με την περίπτωση της παράστασης που σκηνοθετεί ο Μιχαήλ Μαρμαρινός.

Γενική αναισθησία;

«Τhe killing of a sacred deer» του Γιώργου Λάνθιμου.

Όπως ο Γιώργος Λάνθιμος επέλεξε τον τίτλο «Τhe killing of a sacred deer» με την πρόθεση να ξεκαθαρίσει τη σύνδεση της αρχικής ιδέας της ταινίας του με τον αρχαιοελληνικό μύθο της Ιφιγένειας, επιλέγω τον συγκεκριμένο τίτλο από τη σκηνή που η επιτυχημένη οφθαλμίατρος (Νικόλ Κίντμαν) προτείνει στον μεγαλογιατρό σύζυγό της (Κόλιν Φάρελ) να υποδυθεί την αγαπημένη του ερωτική φαντασίωση. Είναι η τομή, κατά τη γνώμη μου, στο σενάριο που η (κατ' επίφαση) ιδανική, μεγαλοπιασμένη μεσοαστική οικογένεια τραβά σαρκαστικά το πέπλο αποκαλύπτοντας τις αντιφάσεις, τους παραλογισμούς και την υποκρισία της.