Το τέρας μέσα μας

«Lebensraum» του Θανάση Τριαρίδη. 

Φωτογραφία: © Παναγιώτης Πασχαλίδης.

Ο Θανάσης Τριαρίδης είναι ένα ιδιάζον λογοτεχνικό φαινόμενο, ρυθμισμένο να κινείται παράλληλα και σε απόσταση με τις επικρατούσες τάσεις και συμβάσεις· είναι μια κατηγορία μόνος του. Βιβλία του, όπως τα λυρικά βλάσφημα «Μελένια Λεμόνια», δύνανται να σε αλλάξουν ως αναγνώστη. Έτσι και τα θεατρικά του έργα σε αλλάζουν ως θεατή. Το «Lebensraum» είναι μια παράσταση που φεύγοντας, λαχανιασμένος, την κουβαλάς μαζί σου σαν ένα μόνιμο βάρος.


Μια Κύπρια σκηνοθέτιδα, που κατοικοεδρεύει στο Βερολίνο έφερε εις πέρας το πλέον φιλόδοξο πρότζεκτ της μέχρι τώρα πορείας της, με συνολικά 18 παραστάσεις- εμπειρίες σε ασφυκτικά γεμάτα θέατρα, σε τρεις χώρες και δύο γλώσσες (γερμανικά, ελληνικά). Γνώρισα την Έλενα Σωκράτους πριν μερικά χρόνια σε μια ασυνήθιστη δράση σε μπαρ της Λευκωσίας, όπου μαζί με το ποτό μπορούσες να παραγγείλεις από το μενού σύντομες παραστάσεις. Υπό μια έννοια το «Lebensraum» είναι ακριβώς το αντίθετο. Ο «ζωτικός του χώρος» αφορά τον ερεθισμό κάθε θεατή ξεχωριστά, αλλά αντιμετωπίζει το κοινό ως ένα εν δυνάμει χειραγωγήσιμο σύνολο. Ο ερεθισμός επέρχεται μέσω της συνειδητοποίησης του καθένα για το πόσο εύκολα από «τρομακτικά φυσιολογικός», υπό την πίεση του κομφορμισμού, μπορεί να γίνει δολοφόνος.

Με γλώσσα απλή, που όμως σπάζει κόκαλα, ο Τριαρίδης, που έχει για ψωμοτύρι να παίζει με το μυαλό μας, τοποθετεί απότομα μπροστά μας τον πραγματικό καθρέπτη. Είναι αυτός που δεν παραλείπει να αντικατοπτρίσει και το σημάδι του Κάιν, που εξηγεί γιατί το αίμα του μίσους δεν σταματά ποτέ να ρέει στην Ιστορία της ανθρωπότητας. Αποφενακίζει τον υποκριτικό χριστιανικό πολιτισμό και λέει τα σύκα σύκα και τη βαρβαρότητα βαρβαρότητα. Καταφέρνει να τσιγκλήσει τον δολοφόνο, τον ανθρωποφάγο που κρύβουμε όλοι μέσα μας και να μας επισημάνει ότι μια κλωστή εξακολουθεί να συγκρατεί τον θεωρητικά πολιτισμένο άνθρωπο της Δύσης από τον βόρβορο της φρίκης.

Όχι, ο συγγραφέας δεν προσβλέπει στην ανατροπή, η καταιγιστική και κεραυνοβόλα γραφίδα του είναι απαισιόδοξη. Τον ωθεί όμως μια ακατανίκητη παρόρμηση για έκφραση χωρίς φραγμούς, η παιδική ανάγκη να φωνάξει ότι ο βασιλιάς είναι γυμνός, να αντιμετωπίσει με οξύνοια και θάρρος τη σκληρή πραγματικότητα.

Μας βάζει, λοιπόν, στο παιχνίδι στοχεύοντας κατευθείαν και απερίφραστα στο θυμικό μας. Υποδεικνύει ότι αυτοί που απεργάζονται τη χειραγώγησή μας γνωρίζουν τον τρόπο. Έτσι ενεργοποιείται το ψυχολογικό παιχνίδι που ξυπνάει το τέρας. Υπογραμμίζει όμως ότι κι εμείς δεν είμαστε άμοιροι ευθυνών. Το αντίθετο, η κύρια ευθύνη είναι δική μας. Του καθένα από εμάς.

Ο Τριαρίδης, ιδεολογικά, «βγάζει σπυριά» με την έννοια της Απόλυτης Αλήθειας. Έτσι, δεν θα είχε καμιά αντίρρηση να δει την καλλιτεχνική ομάδα να κάνει παρεμβάσεις στο έργο, που ούτως ή άλλως είναι ένας πολυεπίπεδος νοηματικός λαβύρινθος. Οι παρεμβάσεις ήταν αρκετές, βαθιές και όπως αποδείχτηκε εξαιρετικά εύστοχες.

Η Έλενα Σωκράτους δεν θέλει απλώς το κοινό ενεργητικό και θορυβημένο. Το θέλει συνένοχο στο καλό ή το κακό. Γι’ αυτό επιδιώκει και τη συζήτηση μετά το χειροκρότημα. Γι' αυτό και ήθελε σε κάθε πόλη διαφορετικοί κομπάρσοι να κρύβονται μέσα στο κοινό. Επιτυγχάνεται έτσι η πραγματική συμμετοχή, η πιο άμεση τριβή με το πνεύμα της προσπάθειας. Εξωφρενική είναι και η χημεία του πρωταγωνιστικού διδύμου των Κωστή Καλλιβρετάκη και Κωνσταντίνου Γεράκη. Ο ένας συμπληρώνει τον άλλο. Τα ετερώνυμα υποκριτικά χαρακτηριστικά τους έλκονται με απόλυτη φυσικότητα.

Οι συντελεστές μελέτησαν τα επιστημονικά ερεθίσματα που προέρχονται από γνωστά ψυχολογικά πειράματα, νοητικά προβλήματα δεοντολογίας και τις θεωρίες του Γουσταύου Λε Μπον για την ψυχολογία του όχλου. Επέλεξαν να τονίσουν τη διάρρηξη της θεατρικής σύμβασης, εμπλέκοντας το κοινό από το φουαγιέ ακόμη, όπου κανείς δεν συνειδητοποιεί ότι η παράσταση έχει ήδη αρχίσει. Το υποκείμενο του πειράματος είναι ένας από εμάς. Και παρότι γρήγορα συνειδητοποιούμε ότι είναι ηθοποιός, βρίσκει πάλι τρόπο να μας ρίξει στην παγίδα: πραγματικό πειραματόζωο παραμένουν οι θεατές ως σύνολο. Κι όλοι κατά κάποιον τρόπο κρατούν στο χέρι ένα πραγματικό πιστόλι, που κατά τον Τσέχωφ, πρέπει οπωσδήποτε να εκπυρσοκροτήσει.

Εσείς πού θα το στρέφατε;