Ο Πλάτωνας δεν κρατούσε μαγνητοφωνάκι

Πλάτωνα, Απολογία Σωκράτη από το ΚΘΒΕ.

Λίγο πριν αρχίσει, άκουγα (ήθελα- δεν ήθελα) μια κοντινή συνθεατή να εξιστορεί φωναχτά στη διπλανή της ένα περιστατικό από την εποχή που σπούδαζε στο εξωτερικό: αρχαιοελληνολάτρης καθηγητής της επεσήμανε πόσο τυχερή είναι που μιλάει ελληνικά κι άρα «μπορεί να διαβάσει Πλάτωνα και Αριστοτέλη στο αυθεντικό κείμενο». Ακολούθησε αυτοσαρκαστικό γέλιο.

Είμαστε στ’ αλήθεια τόσο τυχεροί ή μόνο όσοι έχουν ενδιατρίψει στην αρχαία ελληνική γλώσσα έχουν αυτό το απαράμιλλο προνόμιο; Αυτό να ήταν ενδεχομένως το αρχικό ερώτημα που απασχόλησε και τον σκηνοθέτη Δήμο Αβδελιώδη πριν προχωρήσει στην υλοποίηση της ιδέας για τελετουργική αναπαράσταση της Απολογίας του Σωκράτη σε μια παράσταση που θα αναδείξει τη μουσικότητα της αρχαίας ελληνικής γλώσσας παράλληλα με τη μεγαληγορία του πλατωνικού έργου. Δεν είναι κάτι απλό, χρειάστηκε δυόμιση χρόνια απαιτητικών προβών και οι ηθοποιοί, ειδικότερα ο Βασίλης Καραμπούλας που ενσάρκωσε τον Σωκράτη, θα πρέπει να… μασούσαν χαλίκια μέχρι να καταφέρουν να εκφέρουν τα αρχαία ελληνικά με φυσικότητα, ει δυνατόν όπως την εποχή της αθηναϊκής δημοκρατίας. Ήταν μια βιωματική εμπειρία για τους ηθοποιούς, για να μπορεί να είναι και μια βιωματική εμπειρία για τους θεατές.

Την πρόταση χαρακτηρίζει μια διακριτική, λεπτεπίλεπτη σκηνοθεσία. Ο σκηνοθέτης επιδίωξε να είναι σχεδόν αόρατος. Δεν έγινε οποιαδήποτε προσπάθεια ρεαλιστικής μεταφοράς των τεκταινομένων, ο σκηνοθέτης δεν έντυσε τους ηθοποιούς με αρχαία ενδύματα, ούτε προσπάθησε να αναπαραστήσει εικαστικά το αρχαίο σκηνικό. Για να δημιουργήσει έμμεσα την αίσθηση της αυθεντικής ατμόσφαιρας της εποχής, ο Αβδελιώδης βάζει την εκφωνήτρια, λίγα δευτερόλεπτα πριν την έναρξη, να ενημερώνει το κοινό ότι δεν πρόκειται να γίνει υπόκλιση στο τέλος, «αφού δεν πρόκειται για παράσταση, αλλά για αναπαράσταση». Το δρώμενο αρχίζει με τον σκηνοθέτη να προσπαθεί να μετατρέψει μόνο νοερά την πλατεία σε Ηλιαία, βάζοντας τον Σωκράτη και τον Μέλητο (Θανάσης Δισλής) να σηκώνονται από θέσεις ανάμεσα στους θεατές, με τον πρώτο μάλιστα να απευθύνεται στους θεατές σαν να πρόκειται για τους ηλιαστές. 

Να μου επιτραπεί να διατυπώσω μια μικρή ένσταση. Σίγουρα, το πλατωνικό έργο δεν είναι θεατρικό, ένας δραματικός μονόλογος που μπορεί να αποδοθεί με άσκηση υψηλής υποκριτικής. Ωστόσο, ο Πλάτωνας δεν ήταν και συνάδελφος δημοσιογράφος, ούτε κρατούσε… μαγνητοφωνάκι, όπως δεν κρατούσε ούτε ο Ξενοφών στη δική του εκδοχή της Απολογίας. Η Απολογία είναι ένα φιλοσοφικό έργο κι όχι μια δημοσιογραφική καταγραφή του δικανικού λόγου που εκφώνησε ο Σωκράτης το 399 π.Χ.

Συνεπώς, δεδομένου ότι ο καθένας μπορεί ανά πάσα στιγμή να μελετήσει το κείμενο στα αρχαία ή όποια γλώσσα επιθυμεί, η πρόταση –ειδικά για κάποιον που δεν είναι φιλόλογος ή μελετητής της αρχαίας ελληνικής-, δεν ήταν κάτι παραπάνω από μια σύγχρονη πειραματική προσπάθεια εκφοράς του αρχαίου λόγου. Προσωπικά, άρχισα να την απολαμβάνω μόνο όταν παραιτήθηκα από το μπέρδεμα με τους υπέρτιτλους και άνοιξα απλώς τ΄αυτιά μου.