Μια Σταχτοπούτα γαλάζια και ροζ

Το μεγαλύτερο στοίχημα της «Σταχτοπούτας» της Alpha Square δεν ήταν να πείσει τους ενήλικες θεατές ότι αποτελεί πρόταση θεατρικής ευδαιμονίας για όλες τις ηλικίες. Και δεν αναφέρομαι μόνο στους «μεγάλους που αισθάνονται παιδιά», εννοώ όλους όσοι αγαπούν το καλό θέατρο. Διότι το κλασικό παραμύθι του Σαρλ Περώ είναι απλώς η εκκίνηση, ο θεματικός μπούσουλας πάνω στον οποίο ορτσάρουν και πλέουν οι ιδεολογικές, συναισθηματικές και κοινωνικές προεκτάσεις που επιλέγει να χρωματίσει ο σκηνοθέτης και διασκευαστής Ανδρέας Αραούζος, παραδίδοντας μια συμπαγή παράσταση, γεμάτη λυρισμό και αλήθεια.

Η συνταγή… έκοψε

Η απόσταση από την Κεντρική Σκηνή «Εύης Γαβριηλίδης» μέχρι τη Νέα είναι- δεν είναι πενήντα βήματα. Έτη φωτός όμως χωρίζουν τις παραγωγές που φιλοξενούν, τη «Λωξάντρα» και το «Παλάτι του Τέλους», σε σημείο που αναρωτιέσαι αν τις προτείνει ο ίδιος οργανισμός. Από τη Νέα Σκηνή φεύγεις μ’ έναν κόμπο στο λαιμό κι άλλον έναν στο μυαλό, με μια έντονη παρόρμηση να τον λύσεις, να βρεις απαντήσεις σε πανανθρώπινα ζητήματα. Νιώθεις σαν να έχεις μόλις βγει στην επιφάνεια μετά από ελεύθερη κατάδυση στα βαθιά της ανθρώπινης ψυχοσύνθεσης, αισθάνεσαι εκείνη την κοπιώδη πνευματική τριβή, το λαχάνιασμα μιας συναρπαστικής θεατρικής εμπειρίας. 

Ένα στοχαστικό γαϊτανάκι

Εξακολουθούσα να αμφιβάλλω για την καλή μου τύχη μέχρι που η ταξιθέτρια μού υπέδειξε τη θέση και, όντως, βρισκόταν στην πρώτη σειρά της πλατείας στο κατάμεστο Δημοτικό Θέατρο του Πειραιά. Για κάποιον που έκλεισε το εισιτήριο λίγες ώρες πριν, από την Κύπρο, το λες και συμπαντική συνωμοσία. Ο Δημήτρης Παπαϊωάννου, αυτοπροσώπως, βρισκόταν ήδη στο μπροστινό μέρος της σκηνής, καθιστός, γυρτός προς τα εμπρός, ακόμη κι όταν αφαιρείται το κάθισμα. Μπορεί αυτή τη φορά να μην έκοβε τα εισιτήρια, ωστόσο παρακολουθούσε την προσέλευση καλωσορίζοντας μ’ ένα συνεσταλμένο βλέμμα τους θεατές.

Ούτε ανάσα δεν πάει χαμένη

Εκτιμώ ότι η φαινομενικά κανιβαλική, αμφίσημη ματιά του Μάρτιν ΜακΝτόνα, εγκαρσίως στους σχεδόν στερεοτυπικούς αντιήρωές του, είναι βαθιά ανθρωποκεντρική. Κι η αίσθηση αυτή είναι ακόμη πιο έντονη στο «Lonesome West» σε σχέση με τα άλλα τέσσερα έργα που είδαμε τα τελευταία χρόνια σε κυπριακό σανίδι από τον ΘΟΚ («Ο υπολοχαγός του Ίνισμορ», «Ο σακάτης του νησιού», «Η βασίλισσα της ομορφιάς») και την ΕΘΑΛ («Ο Πουπουλένιος»).

Επιτυχής αποστασιοποίηση

Δεν ταυτίστηκα με κανέναν από τους ήρωες, ο σκηνοθέτης δεν εμβάθυνε στον ψυχισμό τους. Δεν κατέγραψα στις εντυπώσεις μου τα υποκριτικά γυμνάσια των ηθοποιών, ούτε ακολούθησα την πλοκή με ιδιαίτερη αγωνία κι ενδιαφέρον. Ε, αυτό δεν μπορεί παρά να σημαίνει ένα πράγμα: ότι ο Πάρις Ερωτοκρίτου πέτυχε πλήρως τους στόχους του. Κι εννοώ τους στόχους που ο ίδιος ο Μπέρτολντ Μπρεχτ έθετε, δηλαδή η θεατρική πράξη να μην είναι «μίμηση πράξεως», μια βιοτεχνία ψευδαισθήσεων, αλλά να απαιτεί την κριτική αποστασιοποίηση, να προκαλεί πολιτικό, ιδεολογικό προβληματισμό, να τσιγκλά τον θεατή και να τον ωθεί στον (αυτο)στοχασμό.

Φτηνές δικαιολογίες και μια αδικία

Ιδιότροπος και ανάποδος από κούνια, η φυσική μου πορεία είναι κόντρα στο ρεύμα, σαν το σολομό. Έτσι, παρόλο που συμπαθώ τον Κορτώ κι έχω απολαύσει κάποια από τα μυθιστορήματα και τις μεταφράσεις του, ο ντόρος που ακολούθησε την έκδοση του πιο προσωπικού του πονήματος κι η μοιραία επερχόμενη εμπορική επιτυχία ξύπνησε το μουλάρι μέσα μου και δεν το διάβασα, παρόλο που με τον «βομβαρδισμό» στο διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ήταν αναπόφευκτη η εξοικείωση με το θέμα και την οπτική του συγγραφέα. Ένιωσα σχεδόν σαν να το είχα διαβάσει.

Η αιώνια διελκυστίνδα των συζυγικών σχέσεων

Το μυστικό του ευτυχισμένου γάμου παραμένει… μυστικό και μάλιστα επτασφράγιστο. Όσο υπάρχουν συζυγικές σχέσεις, θα υπάρχουν και θεατρικοί συγγραφείς (κι όχι μόνο τέτοιοι φυσικά) που θα αντλούν έμπνευση και θα προσεγγίζουν την προβληματική των ψυχοκοινωνικών πλεγμάτων που αναπτύσσονται στο πλαίσιο του προαιώνιου, σκληροπυρηνικού θεσμού που διέπει τη συμβίωση. Έργα που θα μιλούν για την απουσία της αγάπης και θα υπαινίσσονται τη φαντασίωση της φυγής.

Οξύνους διονυσιακή παραφορά

«Mount Olympus: Το glorify the cult of tragedy» του Γιαν Φαμπρ. (© Σάκης Γιούμπασης)

Νομιμοποιείται άραγε κάποιος να διαλαλεί την άποψή του για μια παράσταση έχοντας παρακολουθήσει μόλις το 1/3 της; Όμως, δεν υπάρχει άνθρωπος που να κατάφερε να παρακολουθήσει ασκαρδαμυκτί και τις 24 ώρες του μνημειώδους εγχειρήματος του Γιαν Φαμπρ «Mount Olympus: Το glorify the cult of tragedy», κανείς δεν μπορεί να το είδε όλο. Ούτε ο ίδιος ο δημιουργός.

Εισήλθα στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης στις 11 το πρωί της Κυριακής 11 Οκτωβρίου κι εξήλθα λίγο μετά τις 8 το βράδυ. Ε, λοιπόν αυτές οι 9 ώρες μου φάνηκαν σαν ένα ποτήρι δροσερό νερό, ένα όνειρο μερικών στιγμών, σε αντίθεση με το –απαραίτητο- 20λεπτο διάλειμμα κατά την Ώρα των Ονείρων, που μου φάνηκε... αιώνας.

Η επικαιρότητα ψάχνει να κρυφτεί

Η πρώτη μου σκέψη καθώς κατευθυνόμουν προς την έξοδο του Υπογείου του Σατιρικού Θεάτρου ήταν ότι αν υπήρχαν τακτικά στο καλεντάρι μας παραστάσεις σαν τις «Εκκλησιάζουσες- Πρόβα Τζενεράλε», τότε η μαχητική δημοσιογραφία και η κριτική αρθρογραφία στον τόπο μας θα ήταν λιγότερο απαραίτητη.

Προσγείωση στο παραμύθι

Το σημαντικότερο και απολαυστικότερο παραμύθι στη ζωή είναι η πραγματικότητα, η ζωή η ίδια. Αυτό είναι το –ωραίο πλην ελαφρώς απλοϊκό- μηνυματάκι που προσπαθεί να περάσει στα παιδιά η φετινή παραγωγή της Σκηνής 018 του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου «Εγώ ο πρίγκιπας». Μόνο που, φυσικά, η προσπάθεια αυτή περνάει μέσα από τις μυλόπετρες της υπερβολής και της αποδόμησης του παραμυθιού. Κι όχι ενός, αλλά τριών: της Χιονάτης, της Σταχτοπούτας και της Ωραίας Κοιμωμένης.

Δεν «κούμπωνε» η εικόνα με τον λόγο

                                                          «Ερωφίλη» του Γ. Χορτάτση

Η Μαρία Κυριάκου είναι μια σκηνοθέτρια που στοχάζεται με τη δουλειά της και γι’ αυτό θα απορώ για πολύ καιρό πώς «κατάφερε» να παραδώσει μια πρόταση τόσο υψηλής αισθητικής, που ωστόσο εκνεύρισε την πλειοψηφία των θεατών. Κανείς δεν μπορεί να της χρεώσει ότι δεν εργάστηκε σκληρά και δημιουργικά, ότι δεν κατάφερε να τιθασεύσει τις ενδιαφέρουσες ιδέες της, ότι δεν μετέδωσε το όραμά της και δεν ενέπλεξε μέχρι τα μπούνια την ονειρεμένη ομάδα ηθοποιών την οποία εξασφάλισε, ότι έκανε λάθος επιλογές συνεργατών, ότι πήρε αψήφιστα ένα τόσο απαιτητικό έργο όπως είναι η «Ερωφίλη».

Συλλεκτική εμπειρία βαθιάς συγκίνησης

Επειδή πρόκειται για κλασική περίπτωση παρουσίασης «κατόπιν απαίτησης του κοινού», οι διοργανωτές, το Ερευνητικό Κέντρο Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κύπρου και το Ίδρυμα Κώστας Μόντης συνεργάστηκαν με το Δήμο Στροβόλου και τον Όμιλο Φίλων Δημοτικής Βιβλιοθήκης Στροβόλου προκειμένου να παρουσιάσουν την παράσταση σ’ ένα χώρο με μεγάλη χωρητικότητα.

Βαριά τα ονόματα, βαριά και η παράσταση

                                   «Θείος Βάνιας» σε σκηνοθεσία Λίλλυς Μελεμέ

«Οι Κύπριοι είναι ένας ‘τσεχωφικός’ λαός» μού είχε πει κάποτε ο Νίκος Χαραλάμπους, εννοώντας ότι τα έργα του σπουδαιότερου Ρώσου δραματουργού συγκινούν το θεατρόφιλο κοινό της νήσου και ότι πλέον δεν ανεβαίνουν όσο συχνά θα έπρεπε. Πίσω από τη διαπίστωση αυτή, ωστόσο, κρύβεται και κάτι άλλο: τα κοινά χαρακτηριστικά των αντιηρώων του Τσέχωφ και της συννεφιασμένης ατμόσφαιρας μέσα στην οποία δρουν με τους Κύπριους και την πνιγηρή κυπριακή πραγματικότητα. Δυστυχισμένες υπάρξεις, με χαρίσματα και ευαισθησίες, που συνήθισαν όμως τόσο να ζουν με το άσβεστο όνειρο της απόδρασης από την πλήξη, τη μοιρολατρία και τα αδιέξοδα μιας κοινωνίας σε παρακμή, που πια τρέμουν στην ιδέα ότι μπορεί να εκπληρωθεί.

Συγκρατημένη «Σταχτοπούτα»

Έχοντας –τρόπος του λέγειν- εξαντλήσει το οπερατικό ρεπερτόριο του Βέρντι και του Πουτσίνι, οι διοργανωτές της όπερας αποφάσισαν να γνωρίσουν στο κοινό του Φεστιβάλ Όπερας της Πάφου και το έργο του επονομαζόμενου «κύκνου του Πέζαρο». Στις μουσικές του δόξες, ο Τζοακίνο Ροσίνι έδινε την αίσθηση ότι θα μπορούσε να συνθέσει ταιριαστή μουσική ακόμη και για… τηλεφωνικό κατάλογο. Πόσω μάλλον όταν επρόκειτο για δημοφιλή στην εποχή του παραμύθια και μύθους, τα οποία είχε και την τάση να αλλάζει τα φώτα. 

Νεκροτομώντας ένα θέαμα

Ο μικρός επέμενε ότι του άρεσε και ακουγόταν κάθετος. Μάλιστα, το περιέγραφε αργότερα με συγκρατημένο ενθουσιασμό στη μητέρα και τη γιαγιά του, ειδικά τα σημεία με τα ακροβατικά και τα ζογκλερικά. Παρότι είναι ενάντια στις αρχές μου, υπέκυψα στην περιέργεια και τον ρώτησα τι κατάλαβε. Μου σέρβιρε την αναμενόμενη απάντηση: «Τίποτε. Απλά μου άρεσε». Και τότε τον ζήλεψα. Προσπάθησα να θυμηθώ πότε ήταν η τελευταία φορά που παρακολούθησα οποιοδήποτε θέαμα χωρίς τη νοοτροπία… νεκρόπτη. Παρηγόρησα όμως τον εαυτό μου με τη σκέψη ότι η εξέταση και ανίχνευση όλων των παραμέτρων μιας καλλιτεχνικής πρότασης που προκύπτουν από τη λυδία λίθο της σκηνής είναι εξίσου συναρπαστική.

«Κληρονομιά» χωρίς νεωτεριστικά χαλινάρια

Η κυπριακή περιφέρεια δεν θα έπρεπε να στερείται επιλογών σε θεατρικά είδη κι ορθά οι Πολιτιστικές Υπηρεσίες διαπίστωσαν ένδεια, οφειλόμενη κυρίως σε μια προσκόλληση στην κυπριακή ηθογραφία. Το πιλοτικού χαρακτήρα πρόγραμμα παρουσίασης θεάτρου κλασικού ρεπερτορίου σε κοινότητες, ωστόσο, δεν θα είχε καμιά τύχη και θα ήταν και επιζήμιο εάν δεν υλοποιούνταν στη βάση μιας σοβαρής οργανωτικής και καλλιτεχνικής προσπάθειας, δεδομένου και του ότι ο προϋπολογισμός του προγράμματος ήταν χαμηλός.

Αναπολώντας (ήδη) τις πολυαγαπημένες μέρες

Από τη μέρα που ο Κωνσταντίνος Πατσαλίδης εκστόμισε την ιδέα στον κολλητό και συνεργάτη του Γιώργο Αβραάμ, μέχρι την ημέρα που το ντοκιμαντέρ τέθηκε στην κρίση του κοινού πέρασαν σχεδόν έξι χρόνια. Επέλεξε τον τελικό τίτλο «Πολυαγαπημένες μέρες» (Beloved Days) από τον τίτλο της ταινίας «Beloved» του Τζωρτζ Παν Κοσμάτου, τα γυρίσματα της οποίας αναστάτωσαν ευχάριστα την Κύπρο μιας άλλης εποχής, τόσο κοντινής και τόσο μακρινής, ελάχιστα χρόνια πριν το μεγάλο ορόσημο του 1974.

Η Ηλέκτρα ηλέκτριζε

To Διεθνές Φεστιβάλ Αρχαίου Ελληνικού Δράματος ολοκληρώθηκε αφήνοντας θετική εντύπωση. Η Ηλέκτρα του Θεάτρου Cameri του Τελ Αβίβ έσωσε στο τέλος την παρτίδα για τη διοργάνωση, που διαφορετικά θα κινείτο μάλλον σε ρηχά νερά. 

Το εντυπωσιακό με τον σκηνοθέτη Κφιρ Αζουλάι δεν είναι μόνο το νεαρό της ηλικίας του -μόλις 38 ετών- αλλά ότι αυτή ήταν γενικά η πρώτη του δουλειά πάνω σε κλασικό κείμενο. Ωστόσο, φάνηκε ότι μελέτησε βαθιά το σοφόκλειο έργο, εργάστηκε με δέος, σεβασμό και την απαραίτητη αποστασιοποίηση. Ο Αζουλάι αντιμετώπισε την πρόκληση ως ερασιτέχνης, με την αρχική σημασία της λέξης, για να την εκπληρώσει απενοχοποιημένα, με τόλμη και οξυδέρκεια. 

Από τον χαβαλέ στον βαθύτερο προβληματισμό

Μ’ ένα πρώτο πρόχειρο και εμπαθές βλέμμα θα μπορούσες να καταλογίσεις άτσαλη σκηνοθεσία, χοντροκομμένες σκηνές, ενοχλητικούς ερασιτεχνισμούς. Με γυμνό μάτι μπορούσες να διακρίνεις οργανικές ατασθαλίες και άναρχες παραφωνίες. Όμως, το πνεύμα του Αριστοφάνη όχι μόνο ήταν εκεί αλλά θα πρέπει να χαμογελούσε ευχαριστημένο. Περίεργο, έτσι;

Μια χειροπιαστή ουτοπία

Το μεγάλο βήμα για το Φεστιβάλ Ξαρκής δεν ήταν μόνο γεωγραφικό, από το Άρσος στη Λόφου. Ήταν και προς την κατεύθυνση της οριστικής καταξίωσης. Δεν χρειάστηκε πολύ καιρό, πρόπερσι τέτοια εποχή το πρωτακούσαμε κι εκ πρώτης όψεως έμοιαζε περισσότερο με «τρελή» ιδέα κάποιας αιθεροβατούσας νεαράς με εναλλακτική ματιά, που είχε το θράσος να το στήσει ως εργασία στο πλαίσιο του μεταπτυχιακού της στο Communication Design.

Σφιγμένο πάθος

Οι θεατρικές παραστάσεις είναι σαν τα λουκάνικα: καλύτερα να μην ξέρεις πώς γίνονται. Απλώς απολαμβάνεις το τελευταίο στάδιο της παραγωγής. Αν διακρίνεις τα υπολείμματα κρέατος, τα καρυκεύματα, το έντερο, κάτι από την απόλαυση χάνεται. Αν λοιπόν διακρίνεις τόσο ανάγλυφα τη δουλειά του κινησιολόγου, του σκηνογράφου, του συνθέτη, όταν οι ερμηνείες μοιάζουν τόσο απομονωμένες, κάτι δεν πάει καλά.  Τέτοιες παράξενες σκέψεις έκανα αφήνοντας πίσω μου το αμφιθέατρο Μακαρίου Γ’ την περασμένη Τετάρτη, προβληματισμένος από τη θέαση του Ιππόλυτου του Ευριπίδη από τον ΘΟΚ.

Ο χορός των προσδοκιών

Κανείς δεν έχει περισσότερα ράμματα για τη γούνα μου απ’ ότι εγώ ο ίδιος, παρόλο που πάντοτε προσπαθώ να είμαι επιεικής με τον εαυτό μου. Κάθε Μάρτη, λοιπόν, όταν πλησιάζει η Πλατφόρμα Σύγχρονου Χορού στη Λεμεσό, φέρνω στο μυαλό μια μελανή κηλίδα σε ό,τι αφορά την ενασχόλησή μου με τα καλλιτεχνικά δρώμενα του νησιού κι αυτό είναι το γεγονός ότι τόσα χρόνια δεν έδοξα μια φορά να πάρω το τομάρι μου στη Λεμεσό για να ζήσω από κοντά τη διοργάνωση, που αποτυπώνει όσο καμιά άλλη την εξέλιξη του σύγχρονου χορού στην Κύπρο.

Φοβήθηκε, γι’ αυτό τόλμησε

Το βάθος και η προοπτική που έδωσε στη σκηνή η τοποθέτηση της πλατείας στα πλάγια και ψηλά της Στέγης Χορού Λευκωσίας θεωρώ ότι αποτέλεσε το πιο σημαντικό στοιχείο της πρότασης της Μάχης Δημητριάδου- Λίνταλ με το χορόδραμα «Αντιγόνη». Σε πρώτο επίπεδο, σε απόσταση αναπνοής από την πρώτη σειρά θεατών τοποθετήθηκαν δύο καρέκλες –η μία χωρίς κάθισμα- και στο βάθος η Έλενα Κατσούρη δημιούργησε μια ξύλινη εικαστική εγκατάσταση από καρέκλες που στη δεξιά πλευρά έφτανε σχεδόν μέχρι την οροφή. Στο ενδιάμεσο λάμβανε χώρα το κύριο μέρος της δράσης.

Κι αν είναι μπαρόκ, μην το φοβάσαι

Ο Ιούνιος είναι ξεκάθαρα ο μήνας της κίνησης. Και δεν είναι μόνο το Φεστιβάλ Σύγχρονου Χορού που παραδοσιακά λαμβάνει χώρα αυτή την εποχή και μας γνωρίζει με τις ευρωπαϊκές τάσεις αυτής της υπέροχης τέχνης. Αρκετοί Κύπριοι δημιουργοί επιλέγουν τον Ιούνιο για να παρουσιάσουν τα φιλόδοξα πρότζεκτ τους, όπως αυτά που είναι αποτέλεσμα του χορηγικού και ερευνητικού προγράμματος Τερψιχόρη.

Η Αριάννα Οικονόμου πρέπει να επένδυσε αμέτρητες ώρες μελέτης και προσπάθειας για να φέρει εις πέρας τις «Γιορτές της Πάφου» που παρουσίασε στις αρχές του μήνα στη Στέγη Χορού Λευκωσίας. Η άκρη του νήματος ξεκίνησε από το ομώνυμο μουσικό έργο ενός λιγότερο γνωστού συνθέτη της εποχής του ύστερου μπαρόκ, του Ζαν-Ζοζέφ Κασανεά ντε Μοντονβίλ, η μουσική του οποίου είχε ουσιαστικά ξεχαστεί μέχρι τη δεκαετία του 1990 οπότε και άρχισε να μελετάται ξανά.

Η ζωή μας είναι ένα art project

Ένας λαβύρινθος εικόνων και ήχων σε αγκαλιάζει καθώς εισέρχεσαι στο Project Space Θκιό Ππαλιές. Δεν πελαγώνεις, αλλά απορείς. Τι εννοεί ο ποιητής; Πού είναι ο μίτος που θα σε οδηγήσει στην έξοδο, στη λύση του γρίφου που έχει στο μυαλό του, που θα κάνει το οδοιπορικό του μια ευχάριστη διαδρομή και για σένα; Αν δυσκολεύτηκα να βρω την απάντηση ήταν επειδή ήταν τόσο προφανής: δεν υπάρχει καμία έξοδος και καμία λύση.

Οι 12 συνολικά οθόνες περιλαμβάνουν στιγμές προσωπικής μυθοπλασίας του Φάνου Κυριάκου, με τον ίδιο ωστόσο να μην είναι το επίκεντρο αλλά ο αγωγός της εκάστοτε πράξης.

Τύφλα να ‘χει η Μέριλ Στριπ

Είχα πολύ μεγάλη περιέργεια για τον «Αύγουστο» του ΘΟΚ γι’ αυτό και έσπευσα να τον δω από τη δεύτερη κιόλας παράσταση, κάτι που δεν συνηθίζω. Πόσο παραπάνω, διερωτήθηκα, χρειάζεται να «ψηθεί» μια παράσταση που ώδινεν εδώ και σχεδόν επτά μήνες κι έχει περάσει από σαράντα κύματα; Πριν ανάψουν τα φώτα στη σκηνή, αναλογιζόμουν ότι η παραγωγή έχει επιπλέον την ατυχία να είναι η πρώτη της Κεντρικής Σκηνής μετά το επιβλητικό «Τρίτο Στεφάνι» κι ίσως πρέπει να την παρακολουθήσει κανείς με επιείκεια.

Ήταν, παράλληλα, αδύνατο να βγάλω από το νου την πρόσφατη χολιγουντιανή ταινία, που άσχημη δεν τη βρήκα αλλά θυμάμαι ότι διερωτήθηκα τι όνειρο είδαν οι επιτροπές που μοίραζαν σαν τα στραγάλια τα Πούλιτζερ και τα Τόνι στο έργο του Τρέισι Λετς.

Αλουμινένια συναισθήματα

Τερψιχόρη. Το όνομα της προστάτιδας μούσας του χορού υποδηλώνει την απόλαυση που γεννά η προαιώνια τέχνη της όρχησης. Και το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού έδωσε πονηρά το όνομά της στο Πρόγραμμα Ενίσχυσης του τομέα του Σύγχρονου Χορού, προδικάζοντας προφανώς το απολαυστικό αποτέλεσμα. Όντας από τις πιο αδικημένες τέχνες στην Κύπρο, ο σύγχρονος χορός πασχίζει να κάνει αξιοσημείωτες δρασκελιές ανάπτυξης τα τελευταία χρόνια κι είναι καλοδεχούμενη κάθε κρατική πρωτοβουλία για τη στήριξη του.

Με τα μάτια της φαντασίας

Η εμπειρία της παρακολούθησης μιας θεατρικής παράστασης με τα μάτια ερμητικά κλειστά είναι συναρπαστική. Οι υπόλοιπες αισθήσεις οξύνονται, είσαι περισσότερο συγκεντρωμένος στα ερεθίσματα που δέχεσαι και στην επεξεργασία της αισθητηριακής πληροφορίας με τις αισθήσεις που λειτουργούν.

Ακόμη κι αν ήθελε, βέβαια, το Φανταστικό Θέατρο δεν θα μπορούσε να ανεβάσει διαφορετικά το αναγεννησιακό μυθιστόρημα «Φορτουνάτος ο Κύπριος» στη συγκεκριμένη συγκυρία και χώρο, αφού το Δημοτικό Μουσείο Χαρακτικής Χαμπή στη Λευκωσία είναι ακόμη υπό διαμόρφωση. Η Μαγδαλένα Ζήρα μπορεί να έχει στην άκρη του μυαλού της για το άμεσο μέλλον μια παραγωγή με βάση αυτό το γερμανικής προέλευσης κείμενο, ωστόσο στο πλαίσιο της Διεθνούς Ημέρας Μουσείων σκέφτηκε να δώσει μια αλλιώτικη πρόγευση για ένα μελλοντικό φιλόδοξο πρότζεκτ.

Πνευματική υδροθεραπεία

Δεν είναι εύκολη η απόφαση να ξεσηκωθείς να πας στη Λεμεσό μόνο και μόνο για να παρακολουθήσεις μια περφόρμανς της μισής ώρας. Ήταν όμως αυτή η θετική προαίσθηση ότι πρόκειται να δεις κάτι εξαιρετικό, που έγινε ούριος άνεμος για να με οδηγήσει μεσοβδόμαδα στο Παλιό Ξυδάδικο. Τι είναι όμως αυτό που μπορεί να αναγάγει μια λιτή παραστατική πρόταση σε μια μυσταγωγική εμπειρία; Είναι το χάρισμα των συντελεστών; Είναι ο χώρος; Είναι η έμπνευση της στιγμής; Η διάθεση της ημέρας; Είναι η δική σου διάθεση, του θεατή, η καλή παρέα, η αποφόρτιση της συσσωρευμένης ολοήμερης έντασης από τη ρουτίνα; Είναι κάποια απ’ αυτά ή όλα αυτά μαζί;

Φτεροκοπούσε η Ιστορία

Θα δυσκολευόμουν να πρωτοδιαλέξω ένα απόσπασμα από το ποιητικό έργο της Φαϊζέ Οζντεμιρτζιλέρ «Πικράθηκα στα ελληνικά, πληγώθηκα στα τουρκικά» για να το παραθέσω σ’ αυτό το κείμενο. Θα προσπαθήσω λοιπόν να «παραθέσω» τη γενική εντύπωση από την παράσταση του Τουρκοκυπριακού Δημοτικού Θεάτρου που διασκεύασε, σκηνοθέτησε και ενσάρκωσε ο Γιασάρ Ερσόι.

Μιλώντας για κυπριακές ταινίες

Όσο κι αν είδαμε σπουδαίες ταινίες της πρόσφατης διεθνούς παραγωγής, το φετινό Cyprus Film Days ήταν σαφέστατα πιο… Cyprus από ποτέ. Αποτελεί μεγάλο βήμα η ένταξη του Εθνικού Διαγωνιστικού Τμήματος με τέσσερις ταινίες, το οποίο προσέδωσε μια καθοριστική νότα κυπριακότητας. Δύο από αυτές ήταν το «Conveyor Belt» και οι «Εντυπώσεις ενός πνιγμένου».

Βαριά κυριολεξία

Σε μεγαλύτερες χώρες με χαώδες συνταξιοδοτικό σύστημα, όπως η Ελλάδα αλλά κι η Ιταλία, δεν είναι καθόλου σπάνιο σύμπτωμα της εποχής της κρίσης το φαινόμενο συγγενείς να αποκρύπτουν από τις αρχές τον θάνατο συνταξιούχων συγγενών τους προκειμένου να καρπώνονται τη σύνταξη. Για τον Μαρίνο Καρτίκκη αυτό αποτέλεσε μιαν ενδιαφέρουσα ιδέα, γνωρίζοντας ότι με το να την τοποθετήσει χωρικά στην Κύπρο ανεβάζει τον πήχη δυσκολίας για τους επίδοξους παρανομούντες: μια μικρή κοινωνία που λίγο πολύ όλοι γνωρίζονται μεταξύ τους και ο κρατικός έλεγχος είναι αμεσότερος και πιο αποτελεσματικός.

Πολύ καλύτερο από το τίποτα

Αν δεν παρακολουθήσεις δια ζώσης μια θεατρική παράσταση, δεν νιώσεις τις αναπνοές των ηθοποιών, δεν μυρίσεις την αύρα στην ατμόσφαιρα, δεν ακούσεις τους λαθραίους ήχους των συν-θεατών, δεν κοινωνήσεις από την κορφή ως τα νύχια τη θεατρική ένταση, μπορείς μόνο να υποψιαστείς τους παράγοντες που την κατέστησαν επιτυχημένη. Η σκέψη, όμως, ότι θα χρειαστείς σχεδόν ένα μισθό κι ένα γερό προγραμματισμό για να «πεταχτείς» μέχρι την Αγγλία προκειμένου να παρακολουθήσεις μια παράσταση του επιπέδου του «A View From The Bridge» του Young Vic, σε οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η εμπειρία της θέασης μέσω ενός διεθνούς προγράμματος προβολών υψηλής ευκρίνειας είναι κατά πολύ καλύτερη από το τίποτα.

Ο γυμνός είναι βασιλιάς

Όταν αντίκρισα τον Δαυίδ στο Μουσείο της Ακαδημίας της Φλωρεντίας μου είχε κοπεί η ανάσα· στεκόμουν και τον θαύμαζα για ώρες απ' όλες τις πιθανές οπτικές γωνίες. Θυμάμαι ότι η πιο συναρπαστική από τις σκέψεις που με βομβάρδισαν ήταν το πόσο διαφορετικά θα είχε γραφτεί η Ιστορία της Τέχνης αν κάποιος είχε αφαιρέσει τη δυνατότητα απεικόνισης του γυμνού σώματος. Μέσα στους αιώνες δημιουργοί γνώρισαν την απόλυτη χλεύη και την απόλυτη δόξα επιλέγοντας αυτό το θέμα, που εξακολουθεί σε μια -θεωρητικά- πιο χειραφετημένη εποχή να προκαλεί ανάμεικτα συναισθήματα και ποικίλους συνειρμούς.

Το «ψέμα» ανέδειξε μια πικρή αλήθεια

Τι να τα κάνω τα τέσσερα βραβεία και τις έξι υποψηφιότητες όταν το «Stallerhof» δεν το είδαν ούτε 500 άτομα; Αυτό θα αναρωτιόμουν αν ήμουν ο Μηνάς Τίγκιλης κι έβλεπα την παράσταση «Το ψέμα έχει μακριά ποδάρια» να παίζει συνεχώς μπροστά σε γεμάτη και ξεκαρδισμένη πλατεία. Και να πεις ότι δεν είχε κάνει προσπάθειες να αναδείξει την παραγωγή που θριάμβευσε στα φετινά Βραβεία Θεάτρου; Μέχρι και τον συγγραφέα είχε φέρει στην Κύπρο.

Μια παράσταση που είχε απαντήσεις

Όταν παρακολουθείς ένα έργο του Ντάριο Φο, έχεις διαρκώς την αίσθηση ότι ο συγγραφέας πιέζει συνεχώς το δάχτυλο στα πλευρά σου· κι ενίοτε σε γαργαλάει ή σε σουβλίζει. Η παράσταση «Ανοιχτό Ζευγάρι», στο Θέατρο Διόνυσος μπορεί να μην είναι η επιτομή της… θεατρικής αγκιτάτσιας και να θεωρείται από τα πιο «εμπορικά» έργα του Ιταλού νομπελίστα, δεν μπορείς ωστόσο να μη διακρίνεις πίσω από την αρχετυπική κόντρα του πρωταγωνιστικού ερωτικού διπόλου το πολιτικό σχόλιο, την εναλλακτική κοινωνική οπτική, αλλά βέβαια και το απροκάλυπτο φεμινιστικό πνεύμα της Φράνκα Ράμε –με την οποία το συνέγραψε.

Τόσο μακριά από εμάς

Βρίσκω άστοχο για τον Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου να προγραμματίζει την ίδια ακριβώς περίοδο δύο τόσο μακρινά από τη δική μας πραγματικότητα οικογενειακά δράματα, εκτυλισσόμενα στην αγγλική και αμερικανική επαρχία. Έχω την αίσθηση ότι η ρεπερτοριακή πολιτική του χρειάζεται σοβαρή αναθεώρηση. Η σκέψη αυτή περιτριγύριζε το μυαλό μου εξερχόμενος από το χώρο της Νέας Σκηνής, αφού το «γιατί» που με βασάνιζε τις δύο ατελείωτες ώρες της παράστασης δεν έλεγε να βρει απάντηση. Γιατί επιλέγηκε το έργο του Σάιμον Στίβενς «Χάρπερ Ρίγκαν» και τι έχει να μας πει;

Όλα είναι μουσική

Είναι επίτευγμα να εκτελείς έργα ανεξάρτητων στοχαστών της μουσικής όπως ο Τζον Κέιτζ ή η Γκαλίνα Ουστβόλσκαγια σε άμουσες εποχές και σε στρυφνές πόλεις όπως η Λευκωσία, χωρίς η προσπάθειά σου να μοιάζει μ’ ένα ανιαρό κήρυγμα στην έρημο. Πόσω μάλλον όταν το πρόγραμμά σου περιλαμβάνει, στην ίδια συναυλία, χαρακτηριστικά έργα και των δύο προαναφερόμενων.

Μεταλλαγμένος ρομαντισμός

Ο Βίκτωρ Ουγκώ –στην «Ιστορία ενός εγκλήματος»- γράφει πως «μπορείς ν’ αντισταθείς στην προέλαση των στρατών, αλλά όχι στην προέλαση των ιδεών». Έτσι κι ο Ανδρέας Αραούζος, δεν κατάφερε ν’ αντισταθεί στην ιδέα που του καρφώθηκε στο μυαλό, δεν κιότεψε μπροστά στο ενδεχόμενο μιας καλλιτεχνικής πανωλεθρίας και προχώρησε περήφανος και ατρόμητος προς το πεδίο μιας άνισης μάχης.

Το παράδοξο της διπλανής πόρτας

Το κυπριακό θέατρο βρίσκεται σε καλό φεγγάρι και εκτιμώ ότι δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι αυτό συμπίπτει με την εξέλιξη και την αξιοποίηση του κυπριακού θεατρικού έργου. Η θετική αύρα ωστόσο αγκαλιάζει ευρύτερα και τη στάση του κοινού και δεν εννοώ μόνο σε επίπεδο προσέλευσης. Διακρίνω να κυκλοφορεί στις πλατείες των θεάτρων ένα πιο υποψιασμένο και πιο αυστηρό κοινό, να παρακολουθεί με περισσότερο σκεπτικισμό καλλιτεχνικές απόπειρες που πατούν στο σαθρό έδαφος ανεπαρκώς επεξεργασμένων φαεινών ιδεών. Κι αυτό συμπαρασύρει τη σκηνή σε υψηλότερα επίπεδα απόδοσης.

Φοβηθείτε άφοβα

Πήγα να παρακολουθήσω την παράσταση του Άχιμ Βίλαντ «Fear Industry» μ’ έναν κρυφό φόβο: ότι θα επρόκειτο για έναν ακόμη ανέξοδο, επιδερμικό φιλιππικό κατά των αόριστων σκοτεινών εξουσιαστών που τρέφονται από την ίδια τους την ικανότητα να χρησιμοποιούν το φόβο ως εργαλείο αδρανοποίησης και (συνεπώς) χειραγώγησης των μαζών. Ο φόβος αυτός δεν επιβεβαιώθηκε και γενικότερα εκείνη η βραδιά εξελίχθηκε σε μια αλληλουχία διαψεύσεων σε σχέση με αυτά που ανέμενα να παρακολουθήσω.

Υποδειγματική διεισδυτικότητα

Τα παιδιά είναι ένα δεκτικό, αλλά και οξυδερκές κοινό. Αλίμονο σ’ αυτόν που θα προσπαθήσει να τα κοροϊδέψει με εντυπωσιοθηρικά τρικ και υπερβολικές, αλλά ανούσιες δόσεις χρωμάτων, σχεδίων και μουσικής.Η παραγωγή «Μια γιορτή στου Αλ Νουρί» δικαίωσε τον ΘΟΚ, τον συγγραφέα Φόλκερ Λούντβιχ, τον σκηνοθέτη Βασίλη Κουκαλάνι, όλους τους συντελεστές κι όσους την πίστεψαν προσφέροντας ένα ευχάριστο δίωρο σεμινάριο ηθικής, κοινωνικής και πνευματικής διαπαιδαγώγησης για παιδιά και ενήλικες, μέσω της έντιμης παρουσίασης μιας ωμής και δυσάρεστης πραγματικότητας.

Η ισχύς εν τη αγνοία

Η γνώση δεν είναι πάντα δύναμη∙ μπορεί να αποδειχτεί και μειονέκτημα. Η γνώση ότι ο σκηνοθέτης της παραγωγής «Οιδίπους Τύραννος» από τη Σκηνή 018 του ΘΟΚ υποχρεώνεται να αντικαταστήσει προσωρινά τον ηθοποιό Ανδρέα Μακρή, λόγω τραυματισμού, φύτεψε εξαρχής στο μυαλό τον σπόρο της προκατάληψης για το σκηνικό αποτέλεσμα.

Και την αμηχανία μεγέθυνε ο κωλυόμενος ηθοποιός, ο οποίος κάθισε στο ακριβώς διπλανό κάθισμα ως θεατής κι έμοιαζε να διασκεδάζει την παράσταση σαν να τη έβλεπε πρώτη φορά.

Εδώ κοντά, στην άλλη άκρη του σύμπαντος

Το θερμό κλίμα που επικρατούσε στο κατάμεστο Σατιρικό Θέατρο πριν την έναρξη, κατά τη διάρκεια και μετά το τέλος της παράστασης, θα αρκούσε για να σηματοδοτήσει την παρουσίαση της τουρκοκυπριακής παραγωγής «Ο αγνοούμενος» στο ελληνόφωνο κοινό ως ένα γεγονός ιστορικής σημασίας.

Επιεικώς… συγκρατημένη

«- Σου άρεσε;» «-Ναι». «-Σίγουρα; Όλο ‘ναι’ μου λες…» «-Σίγουρα, μού άρεσε πολύ». Η στιχομυθία αυτή έχει γίνει πλέον ρουτίνα όταν πηγαίνω να παρακολουθήσω μια παιδική παράσταση. Ελάχιστες φορές θυμάμαι να κατέγραψα μια αρνητική «κριτική» από τον λιλιπούτειο μόνιμο συνοδό μου σ’ αυτού του είδους τα θεάματα. Έχω αρχίσει να υποψιάζομαι ότι η επιείκειά του είναι τόση, που η λογική «αφού αρέσει σ’ αυτόν, εμένα μού περισσεύει» έχει αρχίσει να μην έχει πλέον νόημα.

Ενέχει θάρρος, αλλά δεν ισορροπεί

Πήγα να παρακολουθήσω το «Πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι» κρατώντας τεράστιο καλάθι. Την καλή διαίσθηση ενίσχυε το κλασικό έργο του Όσκαρ Ουάιλντ, αυτό το άτυπο μανιφέστο του μοντερνισμού. Κι επίσης, η γνώση ότι ο σκηνοθέτης είναι έμπειρος και τα μέλη της «ψημένης» υποκριτικής ομάδας βρίσκονται στη σκηνή και με κλειστά τα μάτια.

Θυμήθηκα επίσης ότι η παράσταση αυτή ήταν σχεδόν έτοιμη να ανέβει πριν από ένα χρόνο, αλλά αναβλήθηκε για λόγους ανωτέρας βίας και συνεπώς ο Αντρέας Χριστοδουλίδης είχε την ευκαιρία να τη δουλέψει ξανά και υπό διαφορετικό πρίσμα.

Εθιστικό σασπένς

Στο θέατρο δεν υπάρχει μοντάζ. Γι’ αυτό, για να διατηρήσεις για σχεδόν δύο ώρες στο σανίδι τους ιλιγγιώδεις ρυθμούς του «μετρ του σασπένς», χρειάζεται να βρεις τα κατάλληλα ερμηνευτικά και σκηνικά συστατικά, χρειάζεται ικανότητα, αλλά περισσότερο χρειάζεται ρίσκο, φαντασία και πειραματική διάθεση.