Βαριά τα ονόματα, βαριά και η παράσταση

                                   «Θείος Βάνιας» σε σκηνοθεσία Λίλλυς Μελεμέ

«Οι Κύπριοι είναι ένας ‘τσεχωφικός’ λαός» μού είχε πει κάποτε ο Νίκος Χαραλάμπους, εννοώντας ότι τα έργα του σπουδαιότερου Ρώσου δραματουργού συγκινούν το θεατρόφιλο κοινό της νήσου και ότι πλέον δεν ανεβαίνουν όσο συχνά θα έπρεπε. Πίσω από τη διαπίστωση αυτή, ωστόσο, κρύβεται και κάτι άλλο: τα κοινά χαρακτηριστικά των αντιηρώων του Τσέχωφ και της συννεφιασμένης ατμόσφαιρας μέσα στην οποία δρουν με τους Κύπριους και την πνιγηρή κυπριακή πραγματικότητα. Δυστυχισμένες υπάρξεις, με χαρίσματα και ευαισθησίες, που συνήθισαν όμως τόσο να ζουν με το άσβεστο όνειρο της απόδρασης από την πλήξη, τη μοιρολατρία και τα αδιέξοδα μιας κοινωνίας σε παρακμή, που πια τρέμουν στην ιδέα ότι μπορεί να εκπληρωθεί.

Δεν ξέρω πόσο ρόλο έπαιξε ο γαλαξίας «βαρέων» ονομάτων (Φέρτης, Βόγλης, Μάινας), αλλά ο «τσεχωφικός» λαός κατέκλυσε το Ριάλτο και το Δημοτικό Θέατρο Στροβόλου στις τέσσερις παραστάσεις του «Θείου Βάνια» που έγιναν στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Κύπρια και καταχειροκρότησε τους συντελεστές.

Το θέατρο του Τσέχωφ είναι από μόνο του καταθλιπτικό και βαρύ, ειδικότερα για τα γούστα και τους ρυθμούς της εποχής κι αν είναι κάτι που αγγίζει τον θεατή περισσότερο απ’ όλα είναι ο αδικαίωτος ανθρώπινος πόθος. Ορθά η σκηνοθέτρια Λίλλυ Μελεμέ επέλεξε να μην τονίσει τα κλασικά στοιχεία στην αισθητική και τον ρυθμό. Σε γενικές γραμμές ακολούθησε μια απλή, συνετή μεθοδολογία, που δεν απέφυγε όμως να αφαιρέσει την έντονη γεύση μιας κυρτής και κλασικίζουσας θεώρησης και δεν έπεισε ότι είχε τον απόλυτο έλεγχο του κειμένου. Το αποτέλεσμα δεν πρόδωσε το πνεύμα του έργου, αλλά δεν συγκλόνισε κιόλας. Τα βαθύτερα μηνύματα σαν να έμειναν να αιωρούνται στη σκηνή χωρίς να κατέβουν και στην πλατεία.

Οι κεντρικοί ήρωες, ο Βάνιας κι ο γιατρός Αστρώφ, κλονίζονται από τη συνειδητοποίηση της παραδοξολογίας της ζωής που στρώνει σ’ αυτούς, τα «δυνατά άλογα», το χαλί της αποτυχίας και τους θυματοποιεί. Φέρτης και Μάινας αντίστοιχα, ειδικότερα ο δεύτερος που ξεχώρισε εμφανώς από τη διανομή, έφεραν εις πέρας την υποκριτική τους αποστολή με πυγμή και όρεξη. Συνεπής στην απόδοση του απαιτητικού ρόλου της ήταν κι η Αλεξία Καλτσίκη, στο ρόλο της στερημένης και ευαίσθητης Σόνιας, θεωρώ ωστόσο αποτυχημένη την επιλογή της Μαρίνας Ψάλτη στο ρόλο της νεότατης, ελκυστικής και μοιραίας συζύγου του γηραλέου καθηγητή, όχι επειδή στερείται των υποκριτικών ικανοτήτων αλλά γιατί η αύρα της απέχει από την εικόνα που είχα συνθέσει στο μυαλό μου όταν είχα πρωτοδιαβάσει το έργο.