Πολύ καλύτερο από το τίποτα

Αν δεν παρακολουθήσεις δια ζώσης μια θεατρική παράσταση, δεν νιώσεις τις αναπνοές των ηθοποιών, δεν μυρίσεις την αύρα στην ατμόσφαιρα, δεν ακούσεις τους λαθραίους ήχους των συν-θεατών, δεν κοινωνήσεις από την κορφή ως τα νύχια τη θεατρική ένταση, μπορείς μόνο να υποψιαστείς τους παράγοντες που την κατέστησαν επιτυχημένη. Η σκέψη, όμως, ότι θα χρειαστείς σχεδόν ένα μισθό κι ένα γερό προγραμματισμό για να «πεταχτείς» μέχρι την Αγγλία προκειμένου να παρακολουθήσεις μια παράσταση του επιπέδου του «A View From The Bridge» του Young Vic, σε οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η εμπειρία της θέασης μέσω ενός διεθνούς προγράμματος προβολών υψηλής ευκρίνειας είναι κατά πολύ καλύτερη από το τίποτα.

Εδώ και καιρό που αυτού του είδους τα προγράμματα εφαρμόζονται στην Κύπρο με το Θέατρο Ριάλτο να πρωτοστατεί, κατά βάθος απέφευγα να βιώσω την εμπειρία. Ήταν ο φόβος ότι η τηλεμετάδοση υπονομεύει καθοριστικά τη θεατρική εμπειρία. Και αφετέρου η ανησυχία ότι η εξοικείωση μ’ έναν συμβιβασμό μπορεί να διαστρεβλώσει το αισθητικό κριτήριο.

Αποτόλμησα το «βάπτισμα του πυρός» σε μια παραγωγή η φήμη της οποίας θα ιντρίγκαρε και τον πιο πεισματάρη. Το εξαίρετο έργο του Άρθουρ Μίλερ αφέθηκε στο όραμα του Ίβο φαν Χόφε, παιδί του λεγόμενου «Φλαμανδικού Κύματος» (όπως και οι Γιαν Φαμπρ, Αν Τερέζα ντε Κεερζμέκερ, Αλέν Πλατέλ, Γιαν Λάουβερς κ.ά.)

Πώς αυτός ο αντισυμβατικός σκηνοθέτης, ενεργός στη βελγική και ολλανδική σκηνή και σε παραγωγές του off-broadway, κατέκτησε με την πρώτη το δύστροπο, σνομπ και «κλειστό» αγγλικό θεατρικό σύμπαν και πώς τιθάσευσε χωρίς προϋπηρεσία τους εκροσώπους της σκληροπυρηνικής βρετανικής υποκριτικής σχολής, σαρώνοντας βραβεία και διακρίσεις; Η απάντηση είναι «αποδομώντας αλλά και παίζοντας το παιχνίδι τους».

Άφησε τους ηθοποιούς να παίξουν, αλλά παρέκαμψε επιδεικτικά τις νατουραλιστικές, ιψενικές αναφορές του Μίλερ, λείανε οποιαδήποτε υποψία ηθικών διπόλων και κατέληξε στα αρχέτυπα της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας. Απογύμνωσε, ακόμη τη λεπταίσθητη συμπόνοια με την οποία περιγράφονται τα ανθρώπινα αδιέξοδα, υποβάλλοντας την ποιητική ατμόσφαιρα μέσω της ψυχοφθόρας αίσθησης μιας αναπόφευκτης σύγκρουσης.

Όπως το περιγράφει ο ίδιος, είναι «σαν να παρακολουθείς ένα αυτοκινητικό δυστύχημα 100 μέτρα πριν συμβεί». Ακριβώς.